Selçuk’ta kendi trafosu ve yüksek gerilim tesisi bulunan işletmeler için elektrik enerjisinin güvenli, kontrollü ve düzenli şekilde işletilmesi yalnızca elektrik kesintisi yaşandığında müdahale edilmesinden ibaret değildir.
Özellikle oteller, turizm tesisleri, büyük ticari işletmeler, üretim tesisleri, depolar ve enerji tüketimi yüksek işletmelerde trafo, orta gerilim hücreleri, koruma sistemleri ve dağıtım altyapısının birlikte yönetilmesi gerekir.
Bu noktada Selçuk yüksek gerilim işletme sorumluluğu, işletmenin YG tesisinin teknik işletme süreçlerinin düzenli şekilde takip edilmesini ve gerekli bakım, test, kontrol ve güvenli çalışma uygulamalarının planlanmasını amaçlayan önemli bir hizmettir.
Selçuk’ta turizm sezonunda enerji tüketiminin ciddi şekilde değişebilmesi de YG tesislerinin işletme koşullarını etkileyebilir. Otellerde klima santralleri, soğutma sistemleri, hidroforlar, pompalar, mutfak ekipmanları, asansörler ve diğer elektrikli yükler aynı anda devreye girebilir.
Bu nedenle YG tesisinin yalnızca trafodan oluşan bir sistem olarak değil, işletmenin tamamını besleyen enerji altyapısının kritik bölümü olarak değerlendirilmesi gerekir.
Yüksek gerilim işletme sorumluluğu, işletmenin yüksek gerilim tesisinin güvenli ve teknik kurallara uygun şekilde işletilmesine yönelik profesyonel teknik sorumluluktur.
Bir YG tesisinde;
Orta gerilim hücreleri,
Trafolar,
Kesiciler,
Ayırıcılar,
Koruma röleleri,
Ölçü trafoları,
Parafudrlar,
YG kabloları,
Bara sistemleri,
Topraklama sistemi
gibi birçok ekipman birlikte çalışır.
Bu ekipmanların yalnızca mevcut olması yeterli değildir. Tesisin işletme koşullarına uygun şekilde çalışması, gerekli bakım ve testlerin takip edilmesi ve arıza durumlarında güvenli işletme prosedürlerinin uygulanması gerekir.
Selçuk’ta kendi yüksek gerilim tesisi bulunan işletmeler arasında faaliyet alanına göre farklı yapılar bulunabilir.
Örneğin;
Büyük oteller,
Tatil köyleri,
Turizm tesisleri,
Büyük restoran ve ticari işletmeler,
Üretim tesisleri,
Tarımsal işletmeler,
Soğuk hava depoları,
Depolama tesisleri,
Atölyeler,
Sanayi işletmeleri
kendi enerji altyapılarında trafo ve YG/OG sistemlerine sahip olabilir.
Burada önemli olan işletmenin yalnızca ticari faaliyetinin ne olduğu değil, elektrik bağlantısının ve tesisinin teknik yapısıdır.
Selçuk ve çevresindeki turizm tesislerinde enerji sürekliliği özellikle yoğun sezonlarda önem kazanır.
Bir otelin enerji altyapısında aynı anda;
Klima santralleri,
Chiller ve soğutma sistemleri,
Hidroforlar,
Sıcak su sistemleri,
Mutfak ekipmanları,
Çamaşırhane makineleri,
Asansörler,
Havuz pompaları,
Yangın pompaları,
Aydınlatma sistemleri
çalışabilir.
Bu yüklerin tamamı tesisin enerji sisteminin çalışma koşullarını etkiler.
YG işletme sorumluluğunda bu nedenle yalnızca trafo odasının fiziksel durumu değil, tesisin enerji kullanım yapısı da dikkate alınmalıdır.
Özellikle sezon başlamadan önce yapılan teknik değerlendirmeler, yoğun işletme döneminde yaşanabilecek enerji problemlerinin önceden fark edilmesine yardımcı olabilir.
Selçuk’ta turizm işletmeleri için sezon öncesi enerji altyapısının değerlendirilmesi ayrı bir önem taşıyabilir.
Uzun süre düşük kapasitede çalışan veya sezon dışında kısmen devre dışı kalan tesislerde yeniden yoğun işletmeye geçiş öncesinde;
Trafo,
YG hücreleri,
Kesiciler,
Koruma sistemleri,
Topraklama,
Kablo bağlantıları,
Ana dağıtım sistemi
gibi bölümlerin tesisin bakım programına göre değerlendirilmesi gerekebilir.
Amaç sezon içerisinde ortaya çıkabilecek arızalara müdahale etmekten önce, bakım ihtiyacı bulunan ekipmanları belirlemektir.
YG işletme sorumlusunun görevi yalnızca işletmenin dosyasında isminin bulunması değildir.
Tesisin yapısına ve sözleşme kapsamına göre işletme sorumluluğunda;
YG tesisinin teknik durumunun takip edilmesi,
Güvenli işletme prosedürlerinin oluşturulması,
Manevra işlemlerinin güvenli şekilde planlanması,
Bakım ihtiyaçlarının belirlenmesi,
Gerekli testlerin planlanması,
Arızaların teknik açıdan değerlendirilmesi,
Tesis kayıtlarının takip edilmesi,
Kritik ekipmanların izlenmesi
gibi çalışmalar gündeme gelir.
Bu nedenle işletme sorumluluğu süreklilik gerektiren bir teknik hizmet olarak değerlendirilmelidir.
Trafo, YG tesisinin en kritik ekipmanlarından biridir.
Ancak “trafo çalışıyor” demek trafonun teknik açıdan sorunsuz olduğu anlamına gelmez.
Tesisin özelliklerine göre;
Yük durumu,
Sıcaklık,
Soğutma sistemi,
İzolasyon durumu,
Trafo yağı,
Bağlantılar,
Koruma elemanları,
Topraklama,
Fiziksel durum,
Önceki arızalar
takip edilebilir.
Trafo bakım ve testleri ise işletme sorumluluğundan ayrı teknik çalışmalar olarak planlanabilir.
YG tesisinin enerji giriş ve dağıtım yapısında hücreler kritik görev üstlenir.
Bir hücre içerisinde tesisin yapısına göre;
Kesici,
Ayırıcı,
Topraklama ayırıcısı,
Koruma rölesi,
Ölçü trafoları,
Parafudr,
Bara bağlantıları
bulunabilir.
Hücrelerin güvenli şekilde işletilebilmesi için hangi ekipmanın hangi koşulda devreye alınacağı ve devreden çıkarılacağı önceden belirlenmelidir.
Özellikle yetkisiz kişilerin YG hücrelerine müdahale etmesi engellenmeli ve işletme prosedürleri açık şekilde tanımlanmalıdır.
Yüksek gerilim tesislerinde enerji kesme, enerji verme, bakım için sistemi enerjisiz hale getirme ve yeniden enerjilendirme işlemleri belirli bir prosedür içerisinde yürütülmelidir.
Manevra işlemlerinde tesisin güncel tek hat şeması ve gerçek saha yapısının birbiriyle uyumlu olması önemlidir.
Örneğin bir tesiste sonradan hücre veya trafo eklenmiş ancak dokümantasyon güncellenmemişse, sahadaki gerçek yapı ile eski proje arasında fark oluşabilir.
Bu durum manevra sırasında ciddi risk oluşturabileceğinden tesis dokümantasyonunun güncel tutulması önemlidir.
Tek hat şeması, YG tesisinin enerji akışını anlamak için temel teknik dokümanlardan biridir.
Şema üzerinden;
enerji girişi → YG hücreleri → kesiciler → trafo → ana dağıtım → yükler
gibi enerji dağıtım yapısı görülebilir.
Tesis üzerinde yapılan değişikliklerin tek hat şemasına ve ilgili projelere işlenmesi, işletme güvenliği açısından önemlidir.
Özellikle otel ve turizm tesislerinde yıllar içerisinde yapılan kapasite artışları, yeni binalar, yeni trafolar veya yeni elektrik yükleri mevcut dokümantasyonun güncellenmesini gerektirebilir.
YG tesislerinde koruma röleleri elektriksel arızalara karşı koruma sisteminin önemli parçalarındandır.
Rölelerin tesisin gerçek elektriksel yapısına uygun çalışması gerekir.
Yanlış veya güncel olmayan ayarlar;
Gereksiz açmalara,
Enerjinin daha geniş bir bölümünün kesilmesine,
Arızanın büyümesine,
Trafo ve diğer ekipmanların zarar görmesine
neden olabilir.
Bu nedenle koruma rölesi ayarlarının tesisin mevcut yapısıyla uyumlu olup olmadığı gerektiğinde teknik olarak değerlendirilmelidir.
YG tesislerinde topraklama sistemi güvenlik açısından kritik bir konudur.
Trafo merkezi, hücreler ve ilgili elektrik ekipmanlarının topraklama sisteminin tesisin yapısına ve uygulanabilir teknik kriterlere uygun olması gerekir.
Topraklama ölçümü ile YG işletme sorumluluğu aynı işlem değildir.
Topraklama ölçümü ayrı bir teknik ölçüm çalışmasıdır. İşletme sorumluluğunda ise tesisin topraklama sistemiyle ilgili bakım, kontrol ve ölçüm ihtiyaçlarının takip edilmesi gündeme gelebilir.
Bir YG tesisinde arıza meydana geldikten sonra bakım yapmak çoğu zaman daha yüksek maliyet oluşturabilir.
Örneğin bir trafo arızası;
Otelin tamamında enerji kesintisine,
Üretim tesisinde üretim duruşuna,
Soğutma sistemlerinin devre dışı kalmasına,
Asansör ve pompaların çalışmamasına,
Ticari faaliyetlerin aksamasına
neden olabilir.
Bu nedenle bakım planlamasında kritik ekipmanlar önceden belirlenmelidir.
YG tesisinde yapılacak test ve ölçümler tesisin yapısına göre belirlenmelidir.
Gerekli görülebilecek çalışmalar arasında;
Trafo izolasyon testleri,
Trafo yağı analizleri,
Topraklama ölçümleri,
Kesici testleri,
Koruma rölesi testleri,
Kablo testleri,
İzolasyon kontrolleri
bulunabilir.
Her tesise aynı test paketinin uygulanması doğru değildir.
Tesisin gerilim seviyesi, ekipman tipi, yaşı, arıza geçmişi ve üretim koşulları dikkate alınarak test programı oluşturulmalıdır.
Bu ayrım işletmeler açısından önemlidir.
YG işletme sorumluluğu, tesisin güvenli ve düzenli şekilde işletilmesine yönelik süreklilik taşıyan teknik sorumluluktur.
Trafo bakımı ise trafonun bakım, test, servis ve gerektiğinde onarım işlemlerini kapsayan ayrı bir teknik çalışmadır.
Dolayısıyla işletme sorumlusu gerekli bakım ve test ihtiyacını belirleyebilir ve planlayabilir; ancak bakımın kendisi ayrıca gerçekleştirilir.
Periyodik kontrol ile YG işletme sorumluluğunun birbirinin yerine geçtiği düşünülmemelidir.
Periyodik kontrol, ilgili ekipman veya tesisatın belirlenmiş kontrol kriterlerine göre incelenmesine yönelik bir çalışmadır.
YG işletme sorumluluğu ise tesisin işletilmesi ve teknik takibinin sürekliliğini kapsar.
Örneğin bir YG tesisinin gerekli periyodik kontrollerinin yapılmış olması, işletmenin YG işletme sorumluluğu sürecinin yerine getirildiği anlamına gelmez.
Özellikle turizm tesislerinde enerji kesintisi yalnızca aydınlatmanın gitmesi anlamına gelmez.
Enerji kesintisi;
Klima sistemlerinin,
Soğutma gruplarının,
Su pompalarının,
Yangın sistemlerinin,
Asansörlerin,
Mutfak ekipmanlarının,
Otomasyon sistemlerinin
etkilenmesine neden olabilir.
Üretim tesislerinde ise buna üretim kaybı, makine duruşu ve yeniden devreye alma maliyetleri eklenebilir.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğu, enerji sürekliliğinin teknik yönetimi açısından da önemlidir.
Bazı işletmelerde trafo ve YG tesisi ile birlikte GES sistemi de bulunabilir.
Bu durumda işletmenin enerji yapısı daha karmaşık hale gelebilir.
GES'in elektrik sistemine bağlantısı, inverterler, AC/DC tarafı, koruma sistemleri ve mevcut enerji altyapısıyla olan ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
GES panel temizliği, GES bakımı veya GES elektriksel kontrolleri ile YG işletme sorumluluğu aynı hizmet değildir.
Ancak işletmenin enerji sisteminin tamamı değerlendirilirken birbirleriyle olan teknik ilişkileri dikkate alınabilir.
YG tesisinde koruma sisteminin açması veya trafo/hücre kaynaklı bir arıza meydana gelmesi durumunda doğrudan tekrar enerji verilmesi doğru yaklaşım değildir.
Öncelikle;
güvenli durum → arıza bilgisi → teknik inceleme → gerekli ölçüm/test → arızanın nedeni → onarım → kontrol → yeniden enerjilendirme
sıralaması tesisin durumuna göre uygulanmalıdır.
Özellikle YG sistemlerinde “bir kez daha enerji verelim” yaklaşımı ciddi riskler doğurabilir.
YG işletme sorumluluğu için tek bir standart fiyat bulunması beklenmemelidir.
Fiyatlandırmada;
Trafo sayısı,
Trafo güçleri,
YG hücrelerinin sayısı,
Tesisin büyüklüğü,
İşletmenin çalışma düzeni,
Saha ziyaret ihtiyacı,
Tesisin konumu,
Bakım ve test ihtiyaçları,
Mevcut YG sisteminin durumu
gibi faktörler dikkate alınabilir.
Özellikle küçük bir ticari tesis ile çok sayıda trafo ve hücreye sahip büyük bir otelin aynı kapsamda değerlendirilmesi doğru değildir.
Bu nedenle gerçek fiyat, tesisin teknik yapısı ve işletme sorumluluğunun kapsamı belirlendikten sonra oluşturulmalıdır.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol olarak Selçuk’ta YG işletme sorumluluğunda temel yaklaşım, hizmeti yalnızca evrak işlemi olarak görmemektir.
Öncelikle tesisin mevcut yapısının tanınması gerekir.
Ardından;
tesis yapısı → YG hücreleri → trafo → koruma sistemi → topraklama → manevra düzeni → bakım ihtiyaçları → testler → arıza geçmişi
birlikte değerlendirilir.
Özellikle Selçuk’taki otel ve turizm tesislerinde sezon öncesi hazırlıklar, enerji tüketimindeki değişiklikler ve kritik yüklerin belirlenmesi ayrıca önem taşıyabilir.
Kendi trafosu ve YG tesisi bulunan işletmelerde amaç yalnızca arıza meydana geldiğinde müdahale etmek değil, tesisin teknik işletme düzenini yıl boyunca kontrollü şekilde sürdürebilmektir.
Kendi yüksek gerilim tesisine sahip işletmelerde YG tesisinin güvenli ve teknik kurallara uygun şekilde işletilmesine yönelik profesyonel teknik sorumluluktur.
Büyük otellerde klima, soğutma, pompa, mutfak, asansör ve yangın sistemleri gibi çok sayıda kritik elektrik yükü bulunduğundan enerji altyapısının güvenli şekilde işletilmesi önemlidir.
Hayır. Tesisin yapısına göre YG hücreleri, kesiciler, koruma sistemleri, topraklama, manevra düzeni, bakım ve test ihtiyaçları da değerlendirilir.
Hayır. Trafo bakımı ayrı bir teknik bakım ve test faaliyetidir. YG işletme sorumluluğu ise tesisin sürekli teknik işletme ve takip sürecidir.
Hayır. Periyodik kontrol belirli ekipman veya tesisatın teknik kriterlere göre kontrolüdür. YG işletme sorumluluğu ise tesisin işletme sürecinin süreklilik içinde yönetilmesini kapsar.
Koruma rölesinin tesisin gerçek yapısına uygun çalışması, arıza durumunda koruma sisteminin doğru şekilde görev yapması açısından önemlidir.
Tesisin yapısına göre trafo izolasyon testleri, yağ analizleri, topraklama ölçümleri, kesici testleri, koruma rölesi testleri ve kablo/izolasyon testleri gibi çalışmalar planlanabilir.
Trafo sayısı, güçleri, YG hücreleri, tesisin büyüklüğü, saha ziyaretleri ve teknik ihtiyaçlara göre belirlenir.
Tesisin bakım ve işletme programına göre sezon öncesinde kritik ekipmanların ve enerji altyapısının değerlendirilmesi, yoğun işletme döneminde oluşabilecek problemlerin önceden fark edilmesine yardımcı olabilir.
GES'in mevcut enerji sistemine bağlantısı tesisin elektrik yapısını etkileyebilir. Bu nedenle YG tesisi ve GES bağlantısının teknik yapısı birlikte değerlendirilmelidir.