Periyodik kontrol, iş ekipmanlarının güvenli çalışma şartlarının korunması amacıyla belirli aralıklarla gerçekleştirilen teknik bir değerlendirme sürecidir. Ancak bütün iş ekipmanları için tek bir kontrol süresi bulunmaz. Periyodik kontrol zamanı; ekipmanın türü, kullanım amacı, çalışma koşulları, ilgili mevzuat hükümleri, teknik kriterler ve gerektiğinde üretici bilgileri dikkate alınarak belirlenir.
Bu nedenle işletmeler açısından “periyodik kontrol yılda bir kez yapılır” şeklindeki genel yaklaşım yeterli değildir. Öncelikle işyerinde kullanılan ekipmanların doğru şekilde sınıflandırılması, ardından her ekipman grubu için uygulanması gereken kontrol periyodunun belirlenmesi gerekir.
Periyodik kontrol tarihinin geçirilmesi yalnızca takvimsel bir gecikme olarak değerlendirilmemelidir. Kontrolü gereken ekipmanların zamanında değerlendirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin önemli parçalarından biridir.
Periyodik kontrol zamanı, ekipmanın ilgili mevzuat kapsamında belirlenen kontrol periyoduna göre planlanır.
İşletmenin yapması gereken ilk işlem, işyerindeki iş ekipmanlarını bir envanter içerisinde toplamaktır.
Bu envanterde mümkün olduğunca;
gibi bilgiler bulunmalıdır.
Bu bilgiler sayesinde hangi ekipmanın kontrol zamanının yaklaştığı daha kolay takip edilir.
Hayır.
Bu konu periyodik kontrol uygulamalarında özellikle önemlidir.
Bir forklift, bir köprülü vinç, bir hava tankı, bir elektrik tesisatı ve bir topraklama tesisi aynı teknik özelliklere sahip değildir. Dolayısıyla bunların kontrol yöntemleri ve kontrol periyotları da aynı kabul edilemez.
Kontrol planı ekipman bazında oluşturulmalıdır.
Bu soruya bütün ekipmanlar için tek bir rakam vermek doğru değildir.
Kontrol periyodu ekipman grubuna ve yürürlükteki mevzuata göre belirlenir.
Örneğin işletmede;
Kaldırma ve iletme ekipmanları
Basınçlı ekipmanlar
Elektrik tesisatları
Topraklama tesisleri
Paratoner sistemleri
gibi farklı ekipman ve tesisatlar bulunabilir.
Her biri için uygulanacak kontrol kriterleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle işletmelerin “bütün makineleri yılda bir kontrol ettiriyoruz” yaklaşımından ziyade ekipman bazlı periyodik kontrol takvimi oluşturması daha sağlıklı bir yöntemdir.
Kontrol periyodunun belirlenmesinde öncelikle yürürlükteki mevzuat dikkate alınır.
Bunun yanında;
gibi bilgiler de teknik değerlendirmeye katkı sağlayabilir.
Özellikle mevzuatta farklı şartların bulunduğu ekipmanlarda kontrol tarihinin yalnızca önceki rapora bakılarak belirlenmesi doğru olmayabilir.
İş sağlığı ve güvenliği açısından temel yasal düzenlemelerden biri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunudur.
Kanun, işverenin işyerindeki çalışma şartlarının güvenli şekilde yürütülmesine yönelik sorumluluklarını ortaya koymaktadır.
İş ekipmanlarının güvenli kullanılması da bu genel iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımının önemli unsurlarından biridir.
Ancak ekipmanların hangi teknik şartlarda ve hangi periyotlarla kontrol edileceğine ilişkin ayrıntılar ilgili düzenlemeler üzerinden değerlendirilmelidir.
Periyodik kontroller açısından temel düzenlemelerden biri İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğidir.
Bu düzenleme kapsamında iş ekipmanlarının kullanımına ilişkin sağlık ve güvenlik şartları ile periyodik kontrol uygulamalarına yönelik hükümler bulunmaktadır.
İşletmenin kontrol takvimini oluştururken yalnızca ekipmanın adını değil, yönetmelikteki ilgili ekipman grubunu ve uygulanabilir teknik şartları da dikkate alması gerekir.
Kaldırma ve iletme ekipmanları arasında farklı tiplerde makineler bulunabilir.
Örneğin;
gibi ekipmanların teknik yapıları birbirinden farklıdır.
Kontrol zamanı ve uygulanacak teknik kriterler ekipmanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Forkliftler işletmelerde yük kaldırma ve taşıma amacıyla kullanılan iş ekipmanlarıdır.
Kontrol zamanı belirlenirken forkliftin;
dikkate alınmalıdır.
Özellikle yoğun kullanılan depo ve üretim tesislerinde kontrol tarihinin sistemli şekilde takip edilmesi önemlidir.
Vinçlerde kontrol zamanı belirlenirken ekipmanın tipi ve kullanım koşulları dikkate alınmalıdır.
Köprülü vinç ile kule vincin teknik yapısı aynı olmadığı için kontrol sürecinin ekipmana özgü planlanması gerekir.
Vinçlerde kontrol sırasında ekipmanın;
gibi bölümleri ekipmanın özelliklerine göre değerlendirilebilir.
Personel yükseltme platformları da belirli şartlar kapsamında periyodik kontrole tabi iş ekipmanları arasında değerlendirilebilir.
Platformun türüne göre;
gibi bölümler incelenebilir.
Kontrol tarihinin belirlenmesinde ekipmanın teknik sınıfı ve yürürlükteki şartlar esas alınmalıdır.
Basınçlı ekipmanlar için periyodik kontrol yaklaşımı kaldırma ekipmanlarından farklıdır.
Bu gruba;
gibi farklı ekipmanlar girebilir.
Kontrol zamanı belirlenirken ekipmanın basınç, hacim, kullanım amacı ve teknik yapısı gibi özellikleri dikkate alınmalıdır.
Buhar kazanlarında basınçlı sistem güvenliği açısından düzenli teknik değerlendirme önemlidir.
Kontrol kapsamında ekipmana göre;
incelenebilir.
Kontrol periyodu ilgili mevzuat ve teknik kriterlere göre belirlenmelidir.
Kızgın yağ kazanlarında da kontrol zamanı ekipmanın teknik özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Çalışma sıcaklığı, basınç, akışkan özellikleri ve emniyet sistemleri kontrol planlamasında dikkate alınması gereken teknik unsurlardır.
Elektrik tesisatlarının periyodik kontrollerinde kontrol zamanı, ilgili mevzuat ve teknik düzenlemeler kapsamında değerlendirilmelidir.
Kontrol kapsamında tesisin özelliklerine göre;
incelenebilir.
Kontrolün kapsamı tesisin yapısına göre değişebilir.
Topraklama tesislerinin kontrol ve ölçüm zamanı ilgili mevzuat ve teknik kriterler doğrultusunda planlanmalıdır.
Ölçüm sırasında tesisin;
gibi bölümleri değerlendirmeye alınabilir.
Özellikle üretim tesisleri ve yüksek elektriksel risk taşıyan işletmelerde topraklama kayıtlarının düzenli tutulması önemlidir.
Paratoner ve yıldırımdan korunma sistemlerinin kontrol zamanı da uygulanabilir mevzuat ve teknik kriterlere göre belirlenmelidir.
Sistem üzerinde fiziksel hasar, bağlantı problemi veya tesis değişikliği meydana gelmişse planlanan periyodik kontrolden bağımsız olarak teknik değerlendirme gerekip gerekmediği ayrıca incelenebilir.
Yeni satın alınan bir ekipmanın durumu, daha önce kullanılan ekipmandan farklı değerlendirilmelidir.
İşletme ekipmanı devreye almadan önce;
incelemelidir.
Ekipmanın niteliğine göre periyodik kontrol veya ilk kullanım öncesi yapılması gereken teknik değerlendirmeler ayrıca belirlenmelidir.
İkinci el bir iş ekipmanı satın alan işletmenin yalnızca satıcının verdiği eski rapora güvenmesi doğru bir yaklaşım olmayabilir.
Ekipmanın;
değerlendirilmelidir.
Ekipmanın yeni işletmedeki kullanım koşulları da dikkate alınmalıdır.
Her durumda beklenmesi gerektiği söylenemez.
Ekipmanın güvenliğini veya teknik özelliklerini etkileyebilecek önemli bir değişiklik yapıldığında, yapılan tadilatın niteliğine göre ayrıca teknik kontrol veya doğrulama gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.
Özellikle taşıyıcı sistem, kapasite veya güvenlik fonksiyonlarında değişiklik yapılmışsa konu daha dikkatli ele alınmalıdır.
Bir iş ekipmanı kazaya veya ciddi hasara maruz kalmışsa yalnızca normal periyodik kontrol tarihinin beklenmesi doğru olmayabilir.
Ekipmanın güvenli kullanımını etkileyebilecek bir olay sonrasında;
gibi işlemlerin gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.
Bu durum normal periyodik kontrol takviminden ayrı bir teknik değerlendirme konusu olabilir.
Ekipmanın kullanılmaması tek başına bütün kontrol yükümlülüklerini otomatik olarak ortadan kaldıran genel bir kural olarak değerlendirilmemelidir.
Uzun süre bekleyen ekipman tekrar kullanılmadan önce;
açısından değerlendirilmelidir.
Özellikle basınçlı veya kaldırma ekipmanlarında depolama şartları da önem taşıyabilir.
İşletmeler basit bir elektronik tabloyla dahi kontrol takibi yapabilir.
Örneğin:
| Ekipman | Seri No | Son Kontrol | Kontrol Periyodu | Takip |
|---|---|---|---|---|
| Vinç | VN-001 | 2026 | Mevzuata göre | Aktif |
| Forklift | FK-004 | 2026 | Mevzuata göre | Aktif |
| Kompresör | KP-002 | 2026 | Mevzuata göre | Aktif |
| Platform | PL-003 | 2026 | Mevzuata göre | Aktif |
Buradaki periyotların gerçek ekipman özelliklerine göre belirlenmesi gerekir.
Daha fazla ekipmana sahip işletmelerde kontrol tarihleri için otomatik hatırlatma sistemi kurulabilir.
Örneğin kontrol tarihi yaklaşan ekipmanlar;
30 gün kala → 15 gün kala → 7 gün kala
gibi işletmenin kendi organizasyonuna uygun şekilde takip edilebilir.
Bu yöntem kontrol tarihinin unutulması riskini azaltabilir.
Kontrol tarihi geçmiş bir ekipman tespit edildiğinde konu mümkün olduğunca hızlı şekilde işletmenin ilgili teknik ve iş güvenliği sorumluları tarafından değerlendirilmelidir.
Özellikle ekipmanın güvenli kullanımını etkileyebilecek bir durum söz konusuysa ekipmanın kullanımına devam edilmesi konusunda teknik değerlendirme yapılmalıdır.
Amaç yalnızca gecikmiş raporu tamamlamak değil, ekipmanın güvenli kullanım şartlarını yeniden değerlendirmektir.
Bu iki kavram karıştırılmamalıdır.
Kontrol tarihi, ekipmanın sahada incelendiği tarihi ifade eder.
Rapor tarihi ise raporun hazırlanması veya düzenlenmesiyle ilgili tarih olabilir.
Rapor üzerinde bu bilgilerin açık ve birbirleriyle uyumlu olması teknik izlenebilirlik açısından önemlidir.
Kontrol tarihi ekipmanın teknik geçmişinin temel bilgilerinden biridir.
İlerleyen yıllarda;
gibi soruların cevaplanabilmesi için tarih bilgilerinin düzenli tutulması gerekir.
Hayır.
Bu ayrım işletmeler için oldukça önemlidir.
Periyodik kontrol, ekipmanın belirli teknik ve mevzuat kriterlerine göre değerlendirilmesidir.
Bakım, ekipmanın çalışabilirliğini ve teknik durumunu korumaya yönelik işlemleri kapsar.
Üretici tarafından belirlenen bakım aralıkları ile mevzuat kapsamındaki periyodik kontrol aralıkları aynı olmak zorunda değildir.
Hayır.
Bakım yapılmış olması, mevzuat kapsamında gerekli periyodik kontrolün yerine geçtiği anlamına gelmez.
Aynı şekilde periyodik kontrol yapılmış olması da üreticinin öngördüğü bakım işlemlerinin yapılmayacağı anlamına gelmez.
İki süreç birbirini tamamlar.
İşletmeler için en verimli sistemlerden biri bakım ve periyodik kontrol kayıtlarının birbirine bağlanmasıdır.
Örneğin bir ekipmanın kontrol raporunda tespit edilen problem bakım sistemine aktarılabilir.
Bakım tamamlandıktan sonra işlem kayıt altına alınabilir.
Böylece ekipmanın teknik geçmişi daha kolay takip edilir.
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
İşletmenin organizasyonuna göre takip görevi;
tarafından yürütülebilir.
Önemli olan sorumluluğun işletme içerisinde açıkça belirlenmesidir.
Az sayıda ekipmanı bulunan işletmelerde basit bir kontrol çizelgesi yeterli olabilir.
Ancak kayıt sisteminde en azından;
bilgilerinin bulunması faydalıdır.
Büyük tesislerde ekipman sayısı arttıkça manuel takip zorlaşabilir.
Bu nedenle;
gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Bu sistemler özellikle farklı üretim bölümleri bulunan işletmelerde kontrol organizasyonunu kolaylaştırır.
Kontrol tarihinin son gününe kadar beklemek yerine işletmeler hizmeti önceden planlamalıdır.
Bunun avantajları arasında;
bulunabilir.
İşletme kontrol öncesinde şu hazırlıkları yapabilir:
Bütün iş ekipmanları için tek bir kontrol süresi bulunmaz. Kontrol periyodu ekipmanın türü ve uygulanabilir mevzuat hükümlerine göre belirlenmelidir.
Ekipman grubuna göre değişir. Kaldırma ekipmanı, basınçlı ekipman, elektrik tesisatı ve diğer sistemlerin kontrol şartları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Son periyodik kontrol raporu, işletmenin ekipman envanteri ve kontrol takip sistemi incelenebilir.
İşletmenin organizasyonuna göre teknik birim, bakım departmanı, iş güvenliği birimi veya belirlenen ekipman sorumlusu takip edebilir.
Kontrol tarihi geçmiş ekipmanın kullanımına ilişkin karar, ekipmanın niteliği ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde değerlendirilmelidir. Özellikle güvenliği etkileyebilecek durumlarda teknik değerlendirme yapılmadan kullanıma devam edilmemelidir.
Bakım işlemi, mevzuat kapsamında gerekli periyodik kontrolün yerine otomatik olarak geçmez.
Ekipmanın türüne ve ilgili mevzuat şartlarına göre değerlendirilmelidir. Yeni ekipmanın devreye alınmasından önce gerekli teknik belgeler ve kontrol şartları incelenmelidir.
Ekipmanın güvenliğini etkileyebilecek bir kaza veya hasar meydana gelmişse normal kontrol tarihi beklenmeden teknik değerlendirme gerekip gerekmediği incelenmelidir.
Periyodik kontrol teknik durumun belirli kriterlere göre değerlendirilmesidir. Bakım ise ekipmanın çalışma durumunu korumaya veya arızaları gidermeye yönelik işlemlerdir.
Genel rapor yapısı benzer olabilir ancak teknik kontrol noktaları ekipmanın türüne göre farklılaştırılmalıdır.
Evet. Elektronik tablolar, bakım yazılımları veya özel takip sistemleriyle kontrol tarihleri izlenebilir.
Ekipmanın niteliğine göre ilgili standartlar teknik değerlendirmede kullanılabilir. Bunun yanında yürürlükteki mevzuat ve üretici bilgileri de dikkate alınmalıdır.
Periyodik kontrol yönetiminde en önemli nokta, ekipmanların kontrol tarihlerini birbirinden bağımsız şekilde takip etmek yerine merkezi bir ekipman envanteri oluşturmaktır.
Her ekipman için;
Kimlik → Teknik özellik → Kontrol tarihi → Rapor → Uygunsuzluk → Bakım → Doğrulama → Sonraki kontrol
zinciri oluşturulduğunda işletmenin teknik kayıt sistemi çok daha düzenli hale gelir.
Bu yaklaşım yalnızca denetimlerde belge sunabilmek açısından değil, ekipmanların güvenli kullanımının sürdürülebilmesi açısından da önemlidir.
“Periyodik kontrol ne zaman yapılır?” sorusunun doğru cevabı, bütün ekipmanlar için tek bir yıl veya süre vermek değildir.
Doğru kontrol tarihi, ekipmanın türü ve ilgili mevzuat kapsamındaki kontrol şartları belirlenerek oluşturulmalıdır.
İşletmeler;
Böylece periyodik kontrol süreci yalnızca belirli tarihlerde gerçekleştirilen bir işlem olmaktan çıkar ve işletmenin sürekli teknik güvenlik yönetiminin bir parçası haline gelir.
Periyodik kontrol hizmetlerinde en önemli konulardan biri, kontrolü gerçekleştiren kişinin ilgili ekipman için gerekli mesleki ve mevzuatsal şartları taşımasıdır. İşletmeler çoğu zaman “Periyodik kontrolü mühendis mi yapar?” veya “EKİPNET numarası olan herkes kontrol yapabilir mi?” sorularıyla karşılaşmaktadır.
Bu konuda tek bir meslek unvanı üzerinden değerlendirme yapmak doğru değildir. Kontrolü gerçekleştirecek kişinin hangi ekipmanı kontrol edeceği, hangi kontrolün yapılacağı, ilgili mevzuatta aranan şartlar ve kişinin sahip olduğu mesleki yeterlilik birlikte değerlendirilmelidir.
Periyodik kontroller, ilgili mevzuatta belirtilen şartları taşıyan ve kontrol konusu ekipman açısından gerekli mesleki yeterliliğe sahip kişiler tarafından gerçekleştirilir.
Dolayısıyla:
“Mühendis olan herkes bütün iş ekipmanlarının periyodik kontrolünü yapabilir.”
şeklinde genel bir kabul doğru değildir.
Aynı şekilde yalnızca bir kayıt numarasına sahip olmak da bütün ekipman gruplarında otomatik yetkinlik anlamına gelmez.
Periyodik kontrol, sıradan bir görsel inceleme değildir.
Kontrol sırasında ekipmanın;
birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle kontrol personelinin kontrol ettiği ekipman konusunda gerekli teknik bilgiye sahip olması gerekir.
Hayır.
Mühendislik eğitimi önemli bir teknik altyapı sağlayabilir ancak periyodik kontrol yetkinliği ekipmanın türüne ve ilgili mevzuat hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.
Örneğin elektrik mühendisliği ile basınçlı ekipmanların mekanik kontrolü aynı uzmanlık alanı değildir.
Benzer şekilde;
gibi farklı ekipmanların kontrolünde farklı teknik bilgi ve yetkinlikler gerekebilir.
EKİPNET, iş ekipmanlarının periyodik kontrollerine ilişkin yetkili kişilerin kayıt ve izlenebilirlik süreçlerinde kullanılan elektronik sistemlerden biridir.
İşletmeler, periyodik kontrol hizmeti alırken kontrolü gerçekleştiren kişinin gerekli kayıt ve yetkinlik şartlarını taşıyıp taşımadığını değerlendirmelidir.
Ancak EKİPNET konusunda önemli bir ayrım bulunmaktadır:
EKİPNET kaydı, tek başına bütün ekipmanların kontrol edilebileceği anlamına gelmez.
Kontrol konusu ekipman ile kişinin mesleki ve mevzuatsal yetkinliği birlikte değerlendirilmelidir.
Periyodik kontrolü gerçekleştiren kişinin kimliğinin ve yetkinlik bilgilerinin izlenebilir olması işletme açısından önemlidir.
Özellikle denetim veya teknik inceleme sırasında;
gibi soruların cevaplanabilmesi gerekir.
EKİPNET bu izlenebilirlik sisteminin önemli unsurlarından biridir.
Hayır.
Bu konu özellikle hizmet satın alan işletmeler açısından dikkat edilmesi gereken bir noktadır.
Bir kişinin belirli bir alanda periyodik kontrol yapabilmesi, başka bir ekipman grubunda otomatik olarak aynı yetkinliğe sahip olduğu anlamına gelmez.
Örneğin bir kişinin elektriksel kontroller açısından sahip olduğu mesleki yeterlilik ile bir basınçlı kabın mekanik kontrolü aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Periyodik kontrol personelinin mesleki alanı, kontrol edeceği ekipmanın niteliğiyle uyumlu olmalıdır.
Örneğin elektrik tesisatları ve topraklama sistemlerinde elektrik mühendisliği altyapısı önemli olabilir.
Kaldırma ekipmanları ve basınçlı ekipmanlarda ise ekipmanın teknik yapısına uygun mühendislik ve mevzuat şartları ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle işletmeler hizmet sağlayıcıdan yalnızca “mühendis misiniz?” sorusunun cevabını değil, “Bu ekipmanı kontrol etmek için gerekli şartları taşıyor musunuz?” sorusunun cevabını istemelidir.
Yetkili kontrol personelinin yalnızca teorik bilgiye sahip olması yeterli değildir.
Saha uygulamasında;
önemlidir.
Aynı ekipmanın katalog üzerinde incelenmesi ile gerçek çalışma ortamında değerlendirilmesi arasında fark bulunabilir.
Örneğin bir vinç;
farklı çalışma koşullarına maruz kalabilir.
Bu nedenle kontrol personelinin saha tecrübesi, ekipmanın gerçek çalışma şartlarının anlaşılmasına yardımcı olabilir.
Kaliteli bir periyodik kontrolün amacı boş alanları doldurmak değildir.
Kontrol personeli ekipmanı gerçekten incelemeli ve elde ettiği teknik verileri rapora aktarmalıdır.
Örneğin vinçte;
“Halat kontrol edildi.”
ifadesi tek başına çok sınırlı bilgi verir.
Bunun yerine kontrolün gerçek bulguları ekipmana özgü şekilde raporlanmalıdır.
Birçok ekipmanda periyodik kontrolün ilk aşaması görsel incelemedir.
Kontrol personeli ekipmanın;
değerlendirebilir.
Ancak görsel kontrolün kapsamı ekipmana göre değişir.
Bazı kontrollerde yalnızca gözle inceleme yeterli olmayabilir.
Ekipmana göre;
gibi farklı uygulamalar gerekebilir.
Hangi ölçüm veya testin yapılacağı ekipmanın türüne ve ilgili teknik kriterlere göre belirlenmelidir.
Periyodik kontrolde kullanılan ölçüm cihazlarının güvenilir sonuç verebilmesi gerekir.
Bu nedenle işletmeler hizmet sağlayıcıya;
sorabilir.
Özellikle ölçüm sonucunun rapor kararını doğrudan etkilediği kontrollerde cihaz güvenilirliği önemlidir.
Ölçüm cihazının doğru sonuç verebilmesi için cihazın teknik durumunun izlenebilir olması gerekir.
Örneğin;
gibi cihazların kullanım şartlarına uygun olması önemlidir.
Kalibrasyon veya ilgili teknik doğrulama belgeleri işletme açısından hizmet kalitesinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Raporun ekipmana göre gerekli bilgi alanlarında kontrol personelinin kimliği ve ilgili yetkinlik bilgileri izlenebilir olmalıdır.
Bu sayede raporun;
hangi ekipman için, hangi tarihte, kim tarafından ve hangi kapsamda
hazırlandığı anlaşılabilir.
Periyodik kontrol raporlarının imza ve onay şartları, ilgili mevzuat ve kullanılan raporlama sistemine göre değerlendirilmelidir.
Raporun yetkili kişi tarafından düzenlenmiş olması kadar, raporun teknik içeriğinin de kontrolü gerçekleştiren kişinin yaptığı gerçek incelemeyi yansıtması gerekir.
İşletme hizmet almadan önce kontrol personelinin;
sorgulayabilir.
Bu kontroller hizmet kalitesinin değerlendirilmesine yardımcı olur.
İşletmeler bazen firma ile kontrolü yapan kişiyi aynı kavram olarak değerlendirebilir.
Oysa hizmeti sunan şirket ile sahadaki kontrol personeli farklı kavramlardır.
Önemli olan kontrolü gerçekleştiren kişinin ilgili ekipman açısından gerekli şartları taşımasıdır.
Bu nedenle işletme yalnızca firmanın adına değil, kontrolü gerçekleştirecek teknik personele de bakmalıdır.
Firmanın daha önce benzer ekipmanlarla çalışmış olması hizmet organizasyonu açısından avantaj sağlayabilir.
Örneğin çok sayıda vinç bulunan bir fabrikada;
gibi süreçler deneyimli bir hizmet sağlayıcı tarafından daha sistemli yürütülebilir.
Bir firmanın piyasada bilinir olması otomatik olarak her ekipman için en doğru hizmeti sunduğunu göstermez.
İşletme;
firma adı + kontrol personeli + yetkinlik + teknik kapsam + rapor kalitesi
birlikte değerlendirmelidir.
Kaldırma ekipmanlarında kontrolü gerçekleştirecek kişinin hangi şartları taşıması gerektiği, yürürlükteki mevzuat ve ekipmanın niteliğine göre belirlenir.
Vinç, forklift, platform ve benzeri ekipmanlarda kontrol personelinin ilgili mesleki şartları taşıması gerekir.
Ekipmanın türü belirlenmeden yalnızca meslek unvanına bakılarak kesin değerlendirme yapılmamalıdır.
Elektrik tesisatı ve ilgili elektriksel kontrollerde kontrol personelinin ilgili mevzuatta belirtilen mesleki şartları taşıması gerekir.
Kontrolün kapsamına;
gibi farklı sistemler dahil olabileceğinden kontrol kapsamının baştan belirlenmesi önemlidir.
Topraklama ölçümünü gerçekleştiren kişinin ilgili mevzuatta belirtilen mesleki ve teknik şartları taşıması gerekir.
Ayrıca kullanılan ölçüm cihazının yapılan ölçüm için uygun olması ve ölçüm sonuçlarının doğru şekilde raporlanması önemlidir.
Basınçlı ekipmanlarda kontrolü gerçekleştirecek kişinin yetkinliği ekipmanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Hava tankı, buhar kazanı, kızgın yağ kazanı veya farklı basınçlı kapların teknik özellikleri aynı olmadığından kontrol kapsamı ve yetkinlik şartları da ekipmana göre ele alınmalıdır.
Periyodik kontrolün temel amacı mevcut saha durumunu belirlemektir.
Ekipman fiziksel olarak görülmeden;
gibi birçok bulgunun gerçek şekilde değerlendirilmesi mümkün olmayabilir.
Bu nedenle saha incelemesi periyodik kontrolün temel unsurlarından biridir.
Ekipmanın fiziksel durumunun ve gerekli teknik kontrollerin değerlendirilmesini gerektiren periyodik kontrollerin uzaktan görüntülü görüşme gibi yöntemlerle gerçekleştirilmesi, kontrolün niteliğine ve mevzuat şartlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir ekipmanın güvenlik açısından kritik fiziksel unsurlarının yerinde incelenmesi gereken durumlarda uzaktan görüntü almak gerçek saha kontrolünün yerini tutmayabilir.
Periyodik kontrolün güvenilirliği açısından kontrol personelinin tespit ettiği teknik bulguları objektif şekilde raporlaması önemlidir.
İşletmenin üretim programı veya ekipmanı kullanmaya devam etme isteği, teknik bulguların rapordan çıkarılmasına neden olmamalıdır.
Rapor gerçek saha durumunu yansıtmalıdır.
Hayır.
Kontrol sırasında güvenliği etkileyen bir teknik bulgu tespit edilmişse, bunun raporlama kriterlerine uygun şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Periyodik kontrol raporu işletmenin talebine göre “uygun hale getirilecek” bir belge değildir.
Gerekli mevzuat ve yetkinlik şartlarını karşılaması halinde aynı personelin sonraki kontrol dönemlerinde de kontrol gerçekleştirmesi mümkün olabilir.
Bununla birlikte her yeni kontrolde ekipmanın mevcut durumu yeniden değerlendirilmelidir.
Önceki rapor yalnızca geçmiş teknik kayıt olarak kullanılmalıdır.
Hayır.
Önceki rapor, ekipmanın geçmişini anlamak açısından referans olabilir ancak yeni raporun içeriği yeni kontrolün gerçek bulgularına dayanmalıdır.
Özellikle ölçüm sonuçlarının, fotoğrafların ve uygunsuzlukların önceki rapordan kopyalanması teknik raporlamanın güvenilirliğini azaltır.
Hizmet almadan önce şu sorular sorulabilir:
İlgili mevzuatta belirtilen şartları taşıyan ve kontrol edilecek ekipman için gerekli mesleki yetkinliğe sahip kişiler tarafından gerçekleştirilir.
Hayır. Kontrol edilecek ekipmanın türü ve ilgili mevzuatta aranan mesleki şartlar dikkate alınmalıdır.
Yetkili kişilerin periyodik kontrol süreçlerindeki kayıt ve izlenebilirliğine yönelik elektronik sistem içerisinde tanımlanmasını sağlar.
Hayır. Kişinin kayıt ve yetkinliği kontrol konusu ekipmanla uyumlu olmalıdır.
Kontrol personelinin yetkinliği, ekipman kapsamı, saha deneyimi, kullanılan ölçüm cihazları, raporlama kalitesi ve mevzuat uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Evet. Teknik mevzuat bilgisine ek olarak ekipmanın gerçek çalışma koşullarını değerlendirebilmek saha uygulamasında önem taşır.
Hizmetin organizasyonu firmadan yürütülebilir; ancak teknik kontrol ve raporun sorumluluğu ilgili mevzuat kapsamında kontrolü gerçekleştiren yetkili kişi üzerinden değerlendirilir.
Ekipmanın fiziksel olarak incelenmesini gerektiren kontrollerde saha incelemesi temel unsurdur. Uzaktan bilgi almak gerçek fiziksel kontrolün yerine geçmeyebilir.
Bakım ve periyodik kontrol farklı süreçlerdir. Aynı kişinin her iki işlemde görev alıp alamayacağı ilgili mevzuat, görev ve yetkinlik şartlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Periyodik kontrol hizmeti satın alırken yalnızca:
“Firma yetkili mi?”
sorusunu sormak yeterli değildir.
Daha doğru sorular şunlardır:
Kontrolü kim yapacak?
Bu ekipman için gerekli yetkinliği taşıyor mu?
EKİPNET kaydı ve ilgili mesleki şartları uygun mu?
Hangi ölçüm ve testleri uygulayacak?
Rapor gerçek saha durumunu ayrıntılı şekilde gösterecek mi?
Bu soruların tamamı hizmetin teknik niteliğini anlamaya yardımcı olur.
Periyodik kontrol hizmetlerinde güvenilirliğin temel unsurlarından biri doğru kişinin doğru ekipmanı kontrol etmesidir.
Meslek unvanı, firma deneyimi veya EKİPNET kaydı tek başına değerlendirilmemeli; kontrol konusu ekipmanla ilgili mevzuat şartları, mesleki yeterlilik, saha deneyimi, kullanılan cihazlar ve raporlama kalitesi bir bütün olarak ele alınmalıdır.
İşletmeler bu yaklaşımı benimsediğinde periyodik kontrol raporu yalnızca yasal bir belge olarak değil, ekipmanın teknik güvenliği ve bakım yönetimi açısından kullanılabilir bir mühendislik kaydı haline gelir.
Periyodik kontrol, işyerlerinde kullanılan her ekipman için aynı şekilde değerlendirilmez. Ancak mevzuat kapsamına giren iş ekipmanlarının güvenli kullanım şartlarının korunması, işverenin iş sağlığı ve güvenliği sorumlulukları içerisinde önemli bir yere sahiptir.
Bu nedenle “Periyodik kontrol zorunlu mu?” sorusuna yalnızca “evet” veya “hayır” şeklinde cevap vermek yerine, işyerinde kullanılan ekipmanın türü, ilgili mevzuat hükümleri, teknik özellikleri ve kullanım amacı birlikte değerlendirilmelidir.
İşletmeler açısından doğru yaklaşım, önce ekipman envanterini oluşturmak, ardından her ekipman grubunun tabi olduğu kontrol şartlarını belirlemek ve kontrol tarihlerini düzenli olarak takip etmektir.
Periyodik kontrolün temel amacı, iş ekipmanının güvenli çalışma şartlarının devam edip etmediğinin teknik açıdan değerlendirilmesidir.
Kullanılan bir ekipman zaman içerisinde;
Bu değişikliklerin tamamı ilk kurulum sırasında mevcut olmayabilir.
Dolayısıyla ekipmanın belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi, iş güvenliği açısından önem taşır.
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği alanındaki temel kanunlardan biri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunudur.
Kanun kapsamında işverenlerin çalışanların sağlık ve güvenliğini korumaya yönelik gerekli tedbirleri alma sorumluluğu bulunmaktadır.
İş ekipmanlarının güvenli şekilde kullanılması da bu sorumluluk alanının önemli unsurlarındandır.
Ancak periyodik kontrolün hangi ekipmanlarda, hangi teknik kriterlerle ve hangi aralıklarla gerçekleştirileceğine ilişkin ayrıntılar ilgili yönetmelik ve teknik düzenlemeler üzerinden değerlendirilmelidir.
Periyodik kontroller bakımından temel düzenlemelerden biri İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğidir.
Yönetmelik iş ekipmanlarının kullanımında sağlık ve güvenlik açısından uyulması gereken şartları düzenler.
Ayrıca periyodik kontrollerin gerçekleştirilmesine ilişkin teknik ve idari çerçeveyi ortaya koyar.
Bu nedenle işletmelerin periyodik kontrol planı hazırlarken yalnızca ekipmanın ticari adını değil, mevzuat kapsamında hangi ekipman grubuna girdiğini de belirlemesi gerekir.
Bu konuda dikkat edilmesi gereken nokta şudur:
Her makineyi aynı kontrol prosedürüne tabi tutmak doğru değildir.
Bir ekipmanın periyodik kontrole tabi olup olmadığı ve hangi şartlarda kontrol edileceği;
üzerinden değerlendirilmelidir.
Örneğin bir forklift ile bir torna tezgâhının kontrol yaklaşımı aynı değildir.
İşyerlerinde çok farklı iş ekipmanları bulunabilir.
Bunlar arasında;
yer alabilir.
Her ekipman grubunun kontrol yöntemi ve teknik değerlendirmesi ayrıca ele alınmalıdır.
Kaldırma ekipmanları çalışan güvenliği açısından kritik ekipman gruplarından biridir.
Örnek olarak;
gibi ekipmanlar değerlendirilebilir.
Bu ekipmanlarda taşıma ve kaldırma fonksiyonları nedeniyle mekanik güvenlik önemli bir konudur.
Vinçlerin kontrolünde ekipmanın türüne göre;
gibi bölümler değerlendirilebilir.
Kontrolün kapsamı vinç tipine göre değişebilir.
Forkliftler özellikle fabrikalarda, depolarda ve lojistik tesislerinde yoğun şekilde kullanılır.
Kontrol sırasında ekipmana göre;
incelenebilir.
Forkliftin kullanım yoğunluğu ve çalışma ortamı da teknik değerlendirmede dikkate alınabilir.
Personel yükseltme platformlarında çalışanların yüksekte çalışması söz konusu olduğundan güvenlik sistemleri önemlidir.
Platform tipine göre;
kontrol edilebilir.
Basınçlı ekipmanlar, içlerinde veya üzerinde basınç bulunan sistemlerdir.
Örnek olarak;
sayılabilir.
Bu ekipmanlarda kontrolün teknik kapsamı ekipmanın basınç, hacim ve kullanım özelliklerine göre belirlenmelidir.
Kompresör sistemlerinde basınçlı hava üretimi ve depolanması nedeniyle basınç güvenliği önemlidir.
Kontrol sırasında ekipmanın türüne göre;
gibi noktalar değerlendirilebilir.
Buhar kazanlarında yüksek sıcaklık ve basınç koşulları nedeniyle güvenlik sistemlerinin çalışır durumda olması önemlidir.
Kontrol kapsamında ekipmana göre;
incelenebilir.
Kızgın yağ kazanlarında yüksek sıcaklıkta çalışan ısı transfer sistemi bulunur.
Kontrol sırasında ekipmanın;
gibi bölümleri ekipmanın özelliklerine göre değerlendirilebilir.
Elektrik tesisatlarının güvenliği, çalışanların ve tesisin korunması açısından kritik öneme sahiptir.
Kontrol kapsamında tesisin yapısına göre;
incelenebilir.
Topraklama sistemi elektriksel güvenliğin temel unsurlarından biridir.
Topraklama kontrolünde sistemin yapısına göre;
değerlendirilebilir.
Ölçüm sonuçlarının uygun teknik yöntemlerle elde edilmesi ve raporlanması gerekir.
Yıldırım kaynaklı risklerin azaltılmasında kullanılan sistemlerin de teknik durumlarının kontrol edilmesi önemlidir.
Kontrol kapsamında;
değerlendirilebilir.
İşletmelerde en sık karşılaşılan yanlışlardan biri bakım ile periyodik kontrolün aynı işlem olarak görülmesidir.
Oysa iki işlem farklı amaçlara sahiptir.
Bakım, ekipmanın çalışma durumunun korunması, arızaların giderilmesi ve üretici talimatlarının uygulanması amacıyla gerçekleştirilir.
Periyodik kontrol ise ekipmanın belirli teknik kriterler ve mevzuat kapsamında güvenli kullanım açısından değerlendirilmesine yöneliktir.
Bu iki süreç birbirinin yerine geçmez.
Genel olarak bu yaklaşım doğru değildir.
Bakım yapılmış olması ekipmanın mevzuat kapsamında gerekli periyodik kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Örneğin bir forkliftin motor yağı, filtreleri ve bazı mekanik parçaları değiştirilmiş olabilir.
Ancak bu durum tek başına periyodik kontrol sürecinin yerine geçmez.
“Muayene” ve “periyodik kontrol” ifadeleri günlük kullanımda birbirinin yerine kullanılabilse de teknik açıdan hangi işlemin kastedildiği açıkça belirlenmelidir.
Kontrolün;
işleme göre değişebilir.
İşyerindeki iş ekipmanlarının güvenli kullanımına ilişkin sorumluluk işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri içerisinde değerlendirilir.
İşveren veya işveren vekili tarafından ekipmanların kontrol planlarının oluşturulması, kayıtların tutulması ve gerekli teknik işlemlerin takip edilmesi için işletme içerisinde sorumlular belirlenebilir.
İşletme;
Bu süreç tek seferlik değil, sürekli yönetilmesi gereken bir sistemdir.
Periyodik kontrol hizmeti alınırken kontrolü gerçekleştiren kişinin gerekli mesleki ve mevzuatsal şartları taşıması önemlidir.
EKİPNET, yetkili kişilerin kayıt ve izlenebilirlik süreçlerinde kullanılan sistemlerden biridir.
Ancak yalnızca EKİPNET numarasına sahip olmak, kişinin bütün ekipmanları kontrol edebileceği anlamına gelmez.
Kontrol personelinin yetkinliği, kontrol edilen ekipmanla birlikte değerlendirilmelidir.
Mevzuat kapsamında kontrol edilmesi gereken bir iş ekipmanının gerekli kontrollerinin yapılmaması, işletme açısından iş sağlığı ve güvenliği bakımından önemli bir uygunsuzluk oluşturabilir.
Ayrıca kontrolün yapılmaması;
neden olabilir.
Bu nedenle kontrol yalnızca resmi bir yükümlülük olarak değil, risk yönetiminin bir parçası olarak ele alınmalıdır.
Rapor, ekipmanın belirli bir tarihteki teknik durumunun kayıt altına alınmasına yardımcı olur.
Denetimlerde raporların;
önem taşır.
Ancak raporun varlığı tek başına yeterli değildir.
Raporda belirtilen uygunsuzlukların işletme tarafından değerlendirilmesi de gerekir.
Kontrol sırasında uygunsuzluk tespit edilmesi halinde işletme öncelikle bulgunun niteliğini anlamalıdır.
Ardından;
Tespit → Teknik değerlendirme → Düzeltici faaliyet → Gerekirse yeniden kontrol → Kayıt
şeklinde bir süreç uygulanabilir.
Her uygunsuzluğun aynı risk seviyesinde olmadığı unutulmamalıdır.
Periyodik kontrol tarihi geçmiş ekipmanların durumu işletmenin teknik ve iş güvenliği sorumluları tarafından değerlendirilmelidir.
Özellikle kaldırma ve basınçlı ekipman gibi güvenlik açısından kritik sistemlerde kontrol takviminin düzenli izlenmesi önemlidir.
Kontrol tarihi yaklaşmadan önce hizmetin planlanması, gecikme riskini azaltır.
Ekipman bir kazaya, aşırı yüke veya ciddi hasara maruz kaldığında normal kontrol tarihinin beklenmesi her durumda uygun olmayabilir.
Olayın niteliğine göre ekipmanın;
yeniden değerlendirilmelidir.
Ekipmanın kapasitesini, taşıyıcı yapısını veya güvenlik fonksiyonlarını etkileyebilecek değişiklikler yapılmışsa ayrıca teknik değerlendirme gerekip gerekmediği incelenmelidir.
Özellikle ekipmanın orijinal tasarımından farklı hale getirilmesi durumunda eski raporun doğrudan geçerli kabul edilmesi doğru olmayabilir.
Mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi iş ekipmanlarının kontrollerinin ilgili şartlara uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerekir.
Hayır. Ekipmanın türü, kullanım amacı ve mevzuattaki kapsamı değerlendirilmelidir.
Forkliftler kaldırma ve iletme ekipmanı olarak ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilir ve uygulanabilir periyodik kontrol şartlarına göre kontrol edilmelidir.
Vinçlerin periyodik kontrol şartları ekipmanın türü ve ilgili mevzuat hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
İşyerinin elektrik tesisatının kontrolü, ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmesi gereken teknik güvenlik konularındandır.
Elektriksel güvenliğin sağlanmasına yardımcı olmak ve topraklama sisteminin teknik durumunu değerlendirmek amacıyla yapılır.
Hayır. Bakım ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Periyodik kontrol yetkililerinin kayıt ve izlenebilirlik süreçleri açısından EKİPNET sistemi mevzuat kapsamında önem taşır. Uygulanabilir güncel şartlar kontrol edilmelidir.
Evet. İşletmenin teknik kayıt ve iş sağlığı ve güvenliği dokümantasyon sistemi içerisinde raporların düzenli şekilde muhafaza edilmesi önemlidir.
Bu durum uygunsuzluğun niteliğine ve ekipmanın güvenli kullanımını etkileyip etkilemediğine göre teknik olarak değerlendirilmelidir.
İşyerindeki iş ekipmanlarının güvenli kullanımına ilişkin işverenin sorumlulukları kapsamında kontrol süreci planlanmalı ve gerekli kontroller yetkin kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Bir ekipman için kontrol gerekip gerekmediği değerlendirilirken şu sıra izlenebilir:
1. Ekipman nedir?
↓
2. Hangi amaçla kullanılıyor?
↓
3. Mevzuatta hangi ekipman grubunda değerlendiriliyor?
↓
4. Hangi kontrol şartları uygulanıyor?
↓
5. Kontrolü yapacak kişi gerekli yetkinliğe sahip mi?
↓
6. Hangi ölçüm ve testler gerekli?
↓
7. Sonuçlar raporlandı mı?
↓
8. Uygunsuzluk varsa düzeltildi mi?
Bu yaklaşım, “her ekipmana aynı formu uygulama” hatasının önüne geçmeye yardımcı olur.
Periyodik kontrol yalnızca dışarıdan bir firmanın gelip rapor bırakması şeklinde düşünülmemelidir.
Doğru sistemde;
Envanter → Planlama → Kontrol → Ölçüm → Rapor → Uygunsuzluk → Bakım/Onarım → Doğrulama → Arşiv
adımları birbirine bağlıdır.
Bu sistem özellikle çok sayıda ekipmana sahip fabrikalarda teknik risklerin daha düzenli yönetilmesine katkı sağlar.
Periyodik kontrol, mevzuat kapsamında kontrol edilmesi gereken iş ekipmanlarının güvenli kullanım şartlarının değerlendirilmesi açısından önemli bir iş sağlığı ve güvenliği uygulamasıdır.
Ancak “bütün ekipmanlar yılda bir kez kontrol edilir” veya “bakımı yapılan makinenin tekrar kontrol edilmesine gerek yoktur” gibi genellemeler doğru bir yaklaşım değildir.
Her ekipman için;
ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
İşletmelerin amacı yalnızca kontrol raporuna sahip olmak değil, iş ekipmanlarının güvenli kullanımını sürdürülebilir şekilde yönetmek olmalıdır.
İşletmelerde periyodik kontrol ve periyodik bakım kavramları sıklıkla birbirine karıştırılır. Oysa bu iki işlem aynı amaçla yapılmaz ve aynı işlemi ifade etmez.
Bir ekipmanın bakımının yapılmış olması, gerekli periyodik kontrolün yerine geçtiği anlamına gelmediği gibi, periyodik kontrolünün yapılmış olması da ekipmanın bakım ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Özellikle fabrika, üretim tesisi, depo, şantiye ve endüstriyel işletmelerde bu iki sürecin birbirinden ayrılarak yönetilmesi teknik güvenlik açısından önemlidir.
Periyodik kontrol; iş ekipmanının belirli teknik kriterler ve yürürlükteki mevzuat kapsamında güvenli kullanım açısından değerlendirilmesi işlemidir.
Kontrol sırasında ekipmanın türüne göre;
gibi işlemler gerçekleştirilebilir.
Amaç ekipmanın belirli bir tarihteki teknik durumunu değerlendirmek ve sonuçları kayıt altına almaktır.
Periyodik bakım ise ekipmanın üretici tarafından belirlenen veya işletmenin bakım programında tanımlanan bakım faaliyetlerinin belirli aralıklarla gerçekleştirilmesidir.
Bakım kapsamında ekipmana göre;
gibi işlemler gerçekleştirilebilir.
Bakımın temel amacı ekipmanın çalışma performansını ve kullanılabilirliğini korumaktır.
İki kavramı şöyle düşünebiliriz:
Periyodik bakım:
“Ekipmanın çalışmasını ve teknik durumunu korumak için ne yapılmalı?”
Periyodik kontrol:
“Ekipman mevcut haliyle güvenli kullanım şartlarını karşılıyor mu?”
Bu iki soru birbirinden farklıdır.
Evet, gerekli mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi bir ekipman için bakım yapılmış olması kontrol yükümlülüğünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Örneğin bir forkliftin;
Ancak bunların yapılmış olması forkliftin periyodik kontrolünün yerine geçmez.
Periyodik kontrolde ekipmanın ilgili güvenlik kriterleri ayrıca değerlendirilir.
Bu da doğru değildir.
Bir ekipman periyodik kontrolden geçmiş olsa bile üreticinin belirlediği bakım işlemlerinin yapılması gerekebilir.
Örneğin bir vinçte periyodik kontrol sırasında önemli bir uygunsuzluk görülmemiş olabilir.
Ancak üreticinin bakım programında;
gibi işlemler bulunuyorsa bunların ayrıca gerçekleştirilmesi gerekir.
Periyodik kontrol sırasında bazı teknik kontroller ve fonksiyon testleri yapılabilir.
Ancak bu işlem ekipmanın tüm bakım ihtiyaçlarının giderildiği anlamına gelmez.
Kontrol sırasında bir problem tespit edilirse raporda belirtilir ve işletmenin gerekli bakım veya onarım işlemini gerçekleştirmesi gerekir.
Bu nedenle:
Kontrol → Tespit
iken,
Bakım/Onarım → Giderme ve iyileştirme
olarak düşünülebilir.
Bakım teknisyeni ekipmanın birçok parçasını sökebilir, değiştirebilir veya ayarlayabilir.
Ancak bu işlemlerin yapılmış olması, mevzuat kapsamında gerekli periyodik kontrolün yerine otomatik olarak geçmez.
Çünkü iki işlemin amacı ve teknik değerlendirme yöntemi farklıdır.
Bir forkliftin bakım programında;
bulunabilir.
Periyodik kontrolde ise ekipmanın güvenli kullanımına ilişkin teknik şartlar değerlendirilir.
Dolayısıyla forklift için hem bakım planı hem de periyodik kontrol takvimi ayrı şekilde takip edilmelidir.
Bir vinçte bakım kapsamında;
gibi işlemler yapılabilir.
Periyodik kontrolde ise ekipmanın teknik durumu ve güvenli kullanım şartları ayrıca değerlendirilir.
Özellikle kaldırma ekipmanlarında bakım ve kontrol kayıtlarının birlikte takip edilmesi işletmeye önemli bir teknik veri sağlar.
Kompresörlerde bakım ve periyodik kontrol daha da fazla karıştırılabilir.
Bakım kapsamında;
gerçekleştirilebilir.
Basınçlı ekipman açısından yapılan periyodik kontrolde ise ekipmanın mevzuat ve teknik kriterler kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Buhar kazanlarında bakım ile periyodik kontrolün birbirinden ayrılması özellikle önemlidir.
Bakım kapsamında;
gibi işlemler yapılabilir.
Periyodik kontrolde ise ekipmanın ilgili teknik şartları ve güvenlik donanımları değerlendirilir.
Elektrik tesisatında bakım;
gibi faaliyetleri içerebilir.
Periyodik kontrol ise tesisin güvenlik açısından teknik değerlendirmesini ve gerekli ölçüm/testleri kapsayabilir.
Periyodik kontrol raporunda bir uygunsuzluk tespit edildiğinde rapor işletme için önemli bir teknik veri oluşturur.
Ancak raporun kendisi bakım işleminin yapıldığı anlamına gelmez.
Örneğin raporda:
“Bağlantı elemanında uygunsuzluk tespit edilmiştir.”
şeklinde bir bulgu bulunuyorsa işletmenin ilgili bakım veya onarım faaliyetini ayrıca gerçekleştirmesi gerekir.
Bazı durumlarda evet.
Özellikle periyodik kontrolde güvenliği etkileyen bir uygunsuzluk tespit edilmiş ve bunun giderilmesi için ekipmana müdahale edilmişse, yapılan işlemin niteliğine göre yeniden teknik değerlendirme veya kontrol gerekip gerekmediği belirlenmelidir.
Örneğin;
Uygunsuzluk → Onarım → Doğrulama
şeklinde bir süreç oluşturulabilir.
Her uygunsuzluk doğrudan arıza anlamına gelmez.
Bir ekipmanın teknik veya güvenlik kriterlerinden birini karşılamaması uygunsuzluk olarak değerlendirilebilir.
Arıza ise ekipmanın bir fonksiyonunun beklenen şekilde çalışmaması durumudur.
Bazen bir arıza uygunsuzluğa neden olabilir; ancak iki kavram her zaman aynı değildir.
Bakım kayıtları ekipmanın geçmişini anlamaya yardımcı olur.
İyi bir bakım kaydında;
gibi bilgiler bulunabilir.
Bu bilgiler sonraki periyodik kontroller sırasında da teknik geçmişin anlaşılmasına katkı sağlar.
Kontrol raporları ekipmanın geçmiş durumunu gösteren önemli teknik kayıtlardır.
Örneğin üç yıl önce bir ekipmanda tespit edilen bir uygunsuzluk ile bugün ortaya çıkan durum karşılaştırılabilir.
Bu nedenle raporların düzenli şekilde arşivlenmesi işletmenin teknik kayıt sisteminin önemli bir parçasıdır.
İşletmeler bakım ve periyodik kontrol kayıtlarını birbirinden tamamen kopuk tutmak yerine birbirini destekleyecek şekilde yönetebilir.
Örneğin:
10 Mart: Periyodik kontrol yapıldı.
Kontrol bulgusu: Hidrolik sistemde uygunsuzluk.
12 Mart: Bakım gerçekleştirildi.
13 Mart: Teknik doğrulama yapıldı.
Bu tür bir kayıt zinciri ekipmanın teknik geçmişini daha anlaşılır hale getirir.
Hayır.
Üreticinin belirlediği bakım periyodu ile mevzuat kapsamında uygulanan periyodik kontrol periyodu farklı olabilir.
Örneğin bir ekipmanın;
bulunabilir.
Bu nedenle işletmenin yalnızca tek bir “bakım takvimi” oluşturması yeterli olmayabilir.
Üretici, ekipmanın çalışma şartlarına göre belirli bakım faaliyetleri tanımlayabilir.
Bu talimatlarda;
gibi bilgiler bulunabilir.
Bakım programı oluşturulurken üretici talimatlarının dikkate alınması önemlidir.
Standartlar ve mevzuat, kontrolün teknik değerlendirme kriterlerini belirlemede kullanılabilir.
Üretici bakım talimatları ise ekipmanın işletilmesi ve bakımının nasıl yapılacağı konusunda bilgi sağlar.
Bu nedenle iki kaynak farklı amaçlarla kullanılabilir.
Hayır.
Periyodik kontrol personelinin görevi, kontrol kapsamında ekipmanın teknik durumunu değerlendirmek ve gerekli sonuçları raporlamaktır.
Kontrol sırasında bakım gerektiren bir durum tespit edilirse bunun raporlanması gerekir.
Bakım işleminin kim tarafından gerçekleştirileceği ise işletmenin bakım organizasyonuna ve ilgili teknik şartlara göre belirlenir.
Bu sorunun cevabı ekipmana ve uygulanabilir mevzuat şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Bakım konusunda deneyimli olmak, otomatik olarak bütün periyodik kontroller için yetkinlik anlamına gelmez.
Kontrolü gerçekleştirecek kişinin ilgili ekipman açısından gerekli mesleki şartları taşıması gerekir.
EKİPNET, periyodik kontrol yetkinliği ve kayıt süreçleri açısından değerlendirilirken bakım kayıtları işletmenin bakım yönetim sisteminin bir parçasıdır.
Bir bakım formunda personelin yaptığı işlem bulunabilir.
Periyodik kontrol raporunda ise yetkili kontrol personelinin yaptığı teknik değerlendirme yer alır.
Bu iki dokümanın birbirine karıştırılmaması gerekir.
Her durumda mevcut raporun değiştirilmesi doğru yaklaşım değildir.
Eğer kontrol sırasında bir uygunsuzluk tespit edilmişse, işletmenin yaptığı bakım veya onarım ayrıca kayıt altına alınabilir.
Gerekli durumlarda yapılan işlemin ardından yeniden kontrol veya doğrulama gerçekleştirilerek yeni teknik durum belgelenebilir.
Böylece geçmiş rapor değiştirilmek yerine teknik süreç izlenebilir şekilde korunur.
| Konu | Periyodik Kontrol | Periyodik Bakım |
|---|---|---|
| Temel amaç | Güvenli kullanım durumunu değerlendirmek | Ekipmanın çalışma durumunu korumak |
| Sonuç | Teknik kontrol/rapor | Bakım kaydı |
| Kapsam | Mevzuat ve teknik kriterler | Üretici/bakım planı |
| Ölçüm | Ekipmana göre yapılabilir | Bakım işlemine göre değişir |
| Uygunsuzluk | Tespit ve raporlama | Giderme/onarım |
| Periyot | İlgili mevzuata göre | Üretici/bakım programına göre |
| Sorumlu personel | Gerekli yetkinliği taşıyan kontrol personeli | Yetkin bakım personeli/servis |
Bu tablo, iki kavram arasındaki farkı özetlemek açısından kullanılabilir.
Aslında teknik güvenlik yönetiminde yalnızca iki değil, üç farklı süreç bulunabilir:
Ekipmanın teknik performansını korumaya yönelik faaliyetler.
Ekipmanın belirli kriterlere göre güvenli kullanım durumunun değerlendirilmesi.
Beklenmeyen problemlerin giderilmesi ve gerekli teknik müdahalelerin yapılması.
Bu üç süreç birbirine bağlıdır ancak birbirinin yerine geçmez.
Bir üretim tesisindeki köprülü vinci ele alalım.
Aşama 1 — Bakım
Vinçte üretici bakım planına göre bakım yapılır.
Aşama 2 — Periyodik Kontrol
Yetkin kontrol personeli vinci ilgili teknik kriterlere göre değerlendirir.
Aşama 3 — Uygunsuzluk
Halat veya güvenlik ekipmanlarından birinde teknik uygunsuzluk tespit edilir.
Aşama 4 — Düzeltici Faaliyet
İşletme gerekli bakım veya onarımı gerçekleştirir.
Aşama 5 — Doğrulama
Yapılan müdahalenin niteliğine göre yeniden kontrol gerekip gerekmediği değerlendirilir.
Bu sistem ekipmanın teknik geçmişinin izlenebilirliğini sağlar.
İşletmeler açısından en güçlü dokümantasyon sistemlerinden biri;
Bakım kayıtları + Periyodik kontrol raporları + Uygunsuzluk kayıtları + Düzeltici faaliyet kayıtları
birlikteliğidir.
Böylece işletme yalnızca “kontrol yaptırdığını” değil, kontrol sırasında tespit edilen sorunların nasıl yönetildiğini de gösterebilir.
Hayır. Bakım ekipmanın çalışma durumunu korumaya, periyodik kontrol ise belirli teknik kriterlere göre güvenli kullanım durumunu değerlendirmeye yöneliktir.
Mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi ise bakım yapılmış olması kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Hayır. Üretici veya işletme bakım programında belirtilen bakım işlemleri ayrıca gerçekleştirilmelidir.
Kişinin bakım deneyimi tek başına yeterli değildir. İlgili ekipman için mevzuatta aranan periyodik kontrol yetkinlik şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Arıza veya uygunsuzluk teknik olarak değerlendirilir, raporlanır ve gerekli bakım veya onarım süreci başlatılır.
Her bakım işleminden sonra otomatik olarak yeniden kontrol yapılacağı şeklinde genel bir kural yoktur. Yapılan müdahalenin niteliğine göre yeniden kontrol veya doğrulama gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.
Hayır.
Hayır. Raporun amacı ve kapsamı bakım kaydından farklıdır.
EKİPNET ile bakım kayıtları farklı süreçlerdir. EKİPNET, mevzuat kapsamındaki periyodik kontrol yetkililerinin kayıt ve izlenebilirliğiyle ilişkilidir.
Her ikisinin de kendi kapsamı vardır. Periyodik kontrol açısından yürürlükteki mevzuat ve uygulanabilir teknik kriterler; bakım açısından ise üretici talimatları ve işletmenin bakım programı dikkate alınmalıdır.
İşletmeler bakım ve periyodik kontrol süreçlerini şu şekilde ayırabilir:
BAKIM TAKVİMİ
Ekipmanın üretici ve işletme bakım planına göre oluşturulur.
↓
PERİYODİK KONTROL TAKVİMİ
Mevzuat ve ekipmanın teknik şartlarına göre oluşturulur.
↓
UYGUNSUZLUK TAKİBİ
Kontrol sırasında tespit edilen bulgular kayıt altına alınır.
↓
DÜZELTİCİ FAALİYET
Gerekli bakım veya onarım gerçekleştirilir.
↓
DOĞRULAMA
Yapılan müdahalenin ardından gerekli teknik değerlendirme gerçekleştirilir.
Bu yapı, işletmenin bakım faaliyetleri ile yasal/teknik kontrol süreçlerini birbirine karıştırmadan yönetmesine yardımcı olur.
Periyodik bakım ile periyodik kontrol birbirini tamamlayan ancak aynı olmayan iki ayrı teknik süreçtir.
Bakımın amacı ekipmanın çalışma performansını ve teknik durumunu korumaktır. Periyodik kontrolün amacı ise ekipmanın belirli mevzuat ve teknik kriterler açısından güvenli kullanım durumunu değerlendirmektir.
Bu nedenle işletmeler:
İyi yönetilen bir periyodik kontrol sistemi, bakımın yerine geçmez; iyi yönetilen bir bakım sistemi de gerekli periyodik kontrollerin yerine geçmez.
L
İşyerlerinde kullanılan ekipmanların tamamı aynı teknik özelliklere, aynı risklere veya aynı kontrol yöntemlerine sahip değildir. Bu nedenle periyodik kontrol uygulamasında ilk yapılması gereken işlemlerden biri, işletmede bulunan iş ekipmanlarının doğru şekilde sınıflandırılmasıdır.
Bir fabrikada yalnızca üretim makineleri değil; kaldırma ekipmanları, basınçlı sistemler, elektrik tesisatları, topraklama tesisleri ve farklı yardımcı sistemler de bulunabilir. Bu ekipmanların hangilerinin periyodik kontrole tabi olduğu, hangi şartlarda kontrol edileceği ve kontrol sırasında hangi teknik yöntemlerin kullanılacağı ekipmanın niteliği ile yürürlükteki mevzuat birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Bu nedenle “bütün makineler yılda bir kontrol edilir” şeklindeki yaklaşım teknik açıdan yeterli değildir.
İş ekipmanı genel olarak işin yapılması sırasında kullanılan makine, alet, tesisat ve benzeri araçları ifade eder.
Bunlar;
gibi çok farklı gruplara ayrılabilir.
Her ekipmanın kontrol gereksinimi aynı değildir.
Bir ekipmanın kontrol kapsamını belirlemek için öncelikle ekipmanın;
belirlenmelidir.
Bu değerlendirmeden sonra uygun kontrol yöntemi ve periyot planlanabilir.
Periyodik kontrol denildiğinde en çok akla gelen ekipman gruplarından biri kaldırma ve iletme ekipmanlarıdır.
Bu grupta işletmenin faaliyet alanına göre;
gibi farklı araçlar bulunabilir.
Kaldırma ekipmanlarında temel konu, yükün güvenli şekilde kaldırılması ve taşınmasıdır.
Vinçlerin teknik yapısı ve kullanım şekli kendi içerisinde farklılık gösterebilir.
Örneğin;
aynı ekipman ailesinde değerlendirilse de teknik özellikleri farklıdır.
Kontrol sırasında ekipmana göre;
incelenebilir.
Forkliftler fabrikalarda, depolarda ve lojistik merkezlerinde yaygın olarak kullanılır.
Forklift kontrolünde ekipmanın türüne göre;
değerlendirilebilir.
Özellikle yoğun trafik bulunan depolarda forkliftlerin teknik güvenliği kadar kullanım organizasyonu da önemlidir.
Personel yükseltme platformları çalışanların yüksekte çalışmasını sağlayan ekipmanlardır.
Kontrol kapsamında platformun yapısına göre;
incelenebilir.
Manuel veya motorlu kaldırma sistemlerinde kullanılan ekipmanların teknik durumu da ekipmanın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Kaldırma kapasitesi, bağlantı elemanları, zincir, kanca ve benzeri parçalar ekipmanın güvenli çalışması açısından önem taşıyabilir.
İkinci önemli grup basınçlı ekipmanlardır.
Bu sistemlerde basınç altında çalışan parçaların güvenliği önemlidir.
İşletmelerde karşılaşılabilecek örnekler:
Kontrol kapsamı ekipmanın teknik özelliklerine göre belirlenmelidir.
Hava tankları basınçlı hava depolamak amacıyla kullanılır.
Kontrolde ekipmana göre;
değerlendirilebilir.
Basınçlı ekipmanlarda geçmiş bakım ve kontrol kayıtlarının da incelenmesi faydalıdır.
Kompresör sistemleri hem basınç üretim ekipmanı hem de bazı sistemlerde basınçlı ekipmanla bağlantılı çalışan bir sistem olarak değerlendirilir.
Kontrol kapsamı ekipmanın yapısına göre değişebilir.
Özellikle kompresör sisteminin bağlı olduğu hava tankı ayrıca dikkate alınmalıdır.
Buhar kazanları yüksek sıcaklık ve basınç koşullarında çalışır.
Bu nedenle güvenlik donanımlarının ve basınç altında çalışan bölümlerin teknik durumunun değerlendirilmesi önemlidir.
Kontrolde ekipmana göre;
incelenebilir.
Kızgın yağ kazanlarında yüksek sıcaklıkta ısı transferi gerçekleştirilir.
Sistemin yapısına göre;
değerlendirilebilir.
Hidroforlarda basınçlı sistemler ve su tesisatı birlikte çalışabilir.
Kontrol kapsamında ekipmanın yapısına göre;
incelenebilir.
Elektrik tesisatları işletmelerin güvenli çalışması açısından önemli bir teknik sistemdir.
Elektrik tesisatının kontrol kapsamı tesisin özelliklerine göre değişebilir.
İncelenebilecek noktalar arasında;
bulunabilir.
Elektrik panolarında fiziksel ve elektriksel durum birlikte değerlendirilir.
Kontrolde;
gibi noktalar incelenebilir.
Termal kamera uygulamaları elektrik sistemlerinde anormal sıcaklıkların tespit edilmesine yardımcı olabilir.
Özellikle;
gibi durumların değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Termal kamera uygulaması her periyodik kontrolde otomatik olarak zorunlu bir yöntem olarak değerlendirilmemeli; tesisin yapısına ve kontrol kapsamına göre ele alınmalıdır.
Topraklama sistemi elektriksel güvenlik açısından kritik bir unsurdur.
Kontrol kapsamında tesisin yapısına göre;
değerlendirilebilir.
Ölçümlerin uygun cihazlarla gerçekleştirilmesi ve sonuçların teknik olarak yorumlanması önemlidir.
Yıldırımdan korunma sistemleri de işletmenin elektriksel güvenlik organizasyonunun bir parçasıdır.
Sistemin yapısına göre;
incelenebilir.
Özellikle bina veya tesis üzerinde yapılan değişikliklerden sonra sistemin teknik durumunun yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
İşletmenin yangından korunma sistemleri de teknik güvenlik bakımından önem taşır.
Tesiste bulunan sisteme göre;
gibi bileşenler bulunabilir.
Ancak burada önemli olan, yapılan işlemin periyodik kontrol mü, bakım mı, test mi veya yangın sistemi uygunluk değerlendirmesi mi olduğunun açıkça tanımlanmasıdır.
Her işlem aynı kapsamda değerlendirilmemelidir.
İşyerlerinde bulunan bazı tesisatlar da kullanım amacı ve mevzuat kapsamına göre teknik kontrole konu olabilir.
Örneğin;
işletmenin risk değerlendirmesi ve ilgili teknik şartlar doğrultusunda incelenebilir.
Asansörlerin kontrol ve periyodik muayene süreçleri, iş ekipmanlarının genel periyodik kontrol uygulamasından farklı özel düzenlemelere tabi olabilir.
Bu nedenle işletmeler asansörler için doğrudan genel iş ekipmanı kontrol yaklaşımını kullanmak yerine asansörlere ilişkin özel mevzuatı dikkate almalıdır.
Bu ayrım özellikle teknik raporlama ve sorumluluk açısından önemlidir.
Her üretim makinesinin otomatik olarak aynı periyodik kontrol prosedürüne tabi olduğu söylenemez.
Örneğin;
gibi makinelerin güvenliği farklı teknik kriterlerle ele alınabilir.
Makinenin koruyucuları, acil durdurma sistemi, elektriksel güvenlik düzenleri ve hareketli parçaları gibi unsurlar risk değerlendirmesi kapsamında incelenebilir.
Burada “periyodik kontrol” ile makinenin bakım ve üretici servis işlemlerinin birbirinden ayrılması gerekir.
Preslerde özellikle hareketli mekanizmalar ve sıkıştırma/kesme riski önemlidir.
Kontrol sırasında ekipmana göre;
değerlendirilebilir.
İşletmenin faaliyet alanına göre çeşitli iş makineleri bulunabilir.
Örneğin;
kullanılabilir.
Bunların kontrol gereksinimi ekipmanın niteliğine, kullanım amacına ve ilgili düzenlemelere göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Hayır.
Aynı isimle kullanılan iki ekipmanın;
farklı olabilir.
Bu nedenle ekipman envanteri hazırlanırken mümkün olduğunca marka, model, seri numarası ve teknik kapasite bilgileri de kayıt altına alınmalıdır.
Periyodik kontrol yönetiminin başlangıç noktası ekipman envanteridir.
İşletmede;
“Kaç tane vinç var?”
“Kaç tane forklift var?”
“Hangi hava tanklarının kontrol tarihi yaklaşıyor?”
“Hangi elektrik tesisatının son kontrolü ne zaman yapıldı?”
gibi sorulara hızlı cevap verilebilmelidir.
Pratik bir envanterde şu alanlar kullanılabilir:
| Bilgi | Açıklama |
|---|---|
| Ekipman adı | Vinç, forklift, kompresör vb. |
| Marka | Üretici |
| Model | Model bilgisi |
| Seri numarası | Ekipmana özel kimlik |
| Kapasite | Örneğin kaldırma kapasitesi |
| Lokasyon | Ekipmanın bulunduğu bölüm |
| Son kontrol | Son kontrol tarihi |
| Sonraki kontrol | Takip tarihi |
| Rapor | Rapor dosyası |
| Durum | Uygunluk/uygunsuzluk |
Bu sistem işletmenin kontrol takibini kolaylaştırır.
İşletme öncelikle ekipmanları gruplandırmalıdır.
Örneğin:
Vinç, forklift, platform.
Kompresör, hava tankı, buhar kazanı.
Elektrik tesisatı, pano, topraklama.
İlgili mevzuata göre kontrol edilmesi gereken tesisat ve ekipmanlar.
Ardından her grubun kontrol şartları ayrı şekilde incelenmelidir.
Tek bir genel rapor şablonunun bütün ekipmanlara uygulanması teknik açıdan doğru bir yaklaşım değildir.
Vinç raporunda değerlendirilmesi gereken teknik noktalar ile hava tankı raporunda değerlendirilmesi gereken noktalar farklıdır.
Bu nedenle raporların ekipmanın teknik yapısına uygun olması gerekir.
Periyodik kontrol personelinin yetkinliği de ekipmanın türüne göre değerlendirilmelidir.
Örneğin;
Elektrik tesisatı kontrolü
ile
Basınçlı kap kontrolü
aynı teknik uzmanlık alanı değildir.
Bu nedenle işletmeler hizmet alırken kontrolü gerçekleştirecek kişinin ilgili ekipman için gerekli şartları taşıyıp taşımadığını incelemelidir.
EKİPNET, periyodik kontrol yetkililerinin kayıt ve izlenebilirlik süreçlerinde kullanılan elektronik sistemlerden biridir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
EKİPNET kaydı, bütün ekipman grupları için sınırsız kontrol yetkisi anlamına gelmez.
Kontrol personelinin mesleki alanı ve ekipmana ilişkin yetkinliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Hayır.
Test, belirli bir teknik özelliğin veya fonksiyonun değerlendirilmesi için gerçekleştirilen uygulama olabilir.
Periyodik kontrol ise ekipmanın genel teknik durumunun ilgili kriterler kapsamında değerlendirilmesini kapsayabilir.
Bir periyodik kontrol içerisinde ekipmana bağlı olarak farklı test ve ölçümler bulunabilir.
Bu terimler bazı alanlarda birbirine yakın anlamda kullanılabilse de mevzuat açısından hangi işlemin kastedildiği önemlidir.
Özellikle asansör gibi özel düzenlemelere tabi ekipmanlarda “periyodik kontrol” ve “periyodik muayene” kavramlarının ilgili özel mevzuat üzerinden değerlendirilmesi gerekir.
Bir ekipmanın bakımının yapılmış olması, gerekli periyodik kontrolün yerine geçmez.
Örneğin:
Forklift bakımı yapıldı.
Bu bilgi tek başına:
Forklift periyodik kontrolü yapıldı.
anlamına gelmez.
İki işlem ayrı kayıtlarla takip edilmelidir.
Kontrol sırasında uygunsuzluk tespit edilirse işletmenin öncelikle bulgunun niteliğini değerlendirmesi gerekir.
Sonrasında;
Uygunsuzluk → Bakım/Onarım → Gerekli doğrulama → Kayıt
şeklinde bir süreç oluşturulabilir.
Uygunsuzluğun güvenli kullanımı doğrudan etkilediği durumlarda ekipmanın kullanımına ilişkin teknik değerlendirme yapılmalıdır.
Özellikle çok sayıda ekipmanı bulunan işletmelerde kontrol tarihleri merkezi bir sistem üzerinden takip edilmelidir.
Örneğin;
30 gün kala: Planlama
15 gün kala: Hizmet organizasyonu
7 gün kala: Saha hazırlığı
şeklinde işletmeye özel bir takip sistemi oluşturulabilir.
Yeni alınan ekipmanlarda;
incelenmelidir.
Ekipmanın devreye alınmasından önce uygulanması gereken kontrol veya doğrulama şartları ayrıca belirlenmelidir.
İkinci el ekipman satın alındığında önceki kontrol raporu tek başına yeterli kabul edilmemelidir.
Ekipmanın;
incelenmelidir.
Yeni işletmedeki kullanım koşulları da değerlendirmeye alınmalıdır.
Ekipman ciddi bir kazaya veya aşırı yüke maruz kaldıysa normal periyodik kontrol tarihi beklenmeden teknik değerlendirme gerekip gerekmediği incelenmelidir.
Özellikle kaldırma ekipmanlarında taşıyıcı sistemin hasar görmesi ciddi sonuçlara yol açabilir.
Ekipmanın taşıyıcı sistemi, kapasitesi veya güvenlik fonksiyonları üzerinde değişiklik yapılmışsa yapılan işlemin niteliğine göre ayrıca teknik değerlendirme gerekebilir.
Bu nedenle eski raporun doğrudan yeni teknik durumu temsil ettiği varsayılmamalıdır.
Bir işletme periyodik kontrol planını oluştururken aşağıdaki listeyi kullanabilir:
Ekipmanın türüne ve yürürlükteki mevzuat kapsamına göre değişir. Kaldırma ekipmanları, basınçlı ekipmanlar ve bazı tesisatlar önemli kontrol grupları arasında yer alır.
Forkliftler kaldırma ve iletme ekipmanı olarak değerlendirilir ve ilgili mevzuat kapsamındaki kontrol şartlarına göre ele alınmalıdır.
Vinçlerin kontrolü ekipmanın türüne ve ilgili teknik kriterlere göre gerçekleştirilir.
Kompresör sistemi ve özellikle bağlı basınçlı ekipmanlar, ilgili mevzuat kapsamındaki şartlara göre değerlendirilmelidir.
Basınç altında çalışan tankların teknik durumunun değerlendirilmesi, basınç kaynaklı risklerin yönetilmesi açısından önemlidir.
Kontrol kapsamı tesisin yapısına göre değişir. Ana ve tali panolar, koruma sistemleri, tesisat ve gerekli elektriksel ölçümler değerlendirmeye alınabilir.
Topraklama sistemleri ilgili teknik ve mevzuat şartları kapsamında kontrol ve ölçüme konu olabilir.
Her makine için aynı yaklaşım uygulanmaz. Makinenin teknik yapısı, kullanım amacı ve ilgili mevzuat kapsamı değerlendirilmelidir.
Asansörler özel mevzuata tabi olduğundan ilgili asansör mevzuatı ayrıca dikkate alınmalıdır.
Hayır. Kontrol personelinin yetkinliği ekipmanın türüne ve ilgili mevzuatta belirtilen şartlara göre değerlendirilmelidir.
Periyodik kontrol yönetiminin en önemli aşaması ekipmanları doğru tanımlamaktır.
Bir işletme;
Ekipmanı tanımla → Mevzuat kapsamını belirle → Kontrol yöntemini seç → Yetkin personeli belirle → Kontrolü gerçekleştir → Raporla → Uygunsuzluğu takip et
sistemini kurduğunda periyodik kontroller daha düzenli şekilde yönetilebilir.
Özellikle çok sayıda makine ve tesisata sahip fabrikalarda bu sistem teknik kayıtların sürdürülebilirliği açısından önemlidir.
İş ekipmanlarının periyodik kontrolü, işletmelerde kullanılan her cihaz için aynı yöntemle uygulanabilecek tek tip bir işlem değildir.
Vinç, forklift, platform, kompresör, hava tankı, buhar kazanı, elektrik tesisatı, topraklama sistemi ve diğer ekipmanların her biri kendi teknik özellikleri ve ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.
Bu nedenle işletmelerin yalnızca “hangi ekipmanları kontrol ettirmeliyim?” sorusuna değil;
“Bu ekipman hangi mevzuat kapsamında, hangi teknik kriterlere göre, hangi yetkin kişi tarafından ve hangi yöntemle kontrol edilmeli?”
sorusuna da cevap vermesi gerekir.
Doğru oluşturulmuş bir ekipman envanteri ve kontrol takip sistemi, periyodik kontrol sürecinin işletmenin genel iş sağlığı ve güvenliği yönetimine entegre edilmesini sağlar.