Ödemiş’te faaliyet gösteren fabrikalar, atölyeler, depolar, tarımsal işletmeler, ticari yapılar ve diğer işyerlerinde elektrik tesisatının güvenli çalışabilmesi için topraklama sisteminin teknik olarak kontrol edilmesi önemlidir. Topraklama ölçümü yalnızca bir cihazın ekrana gösterdiği direnç değerinin kaydedilmesinden ibaret değildir. Ölçüm noktasının belirlenmesi, topraklama sisteminin yapısının incelenmesi, bağlantıların kontrol edilmesi ve elde edilen sonuçların tesisin elektriksel yapısıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Ödemiş topraklama ölçümü, işletmenin mevcut topraklama tesisatının elektriksel açıdan değerlendirilmesine yardımcı olur. Özellikle elektrik panoları, makineler, metal gövdeli ekipmanlar, üretim hatları ve yıldırımdan korunma sistemleri bulunan tesislerde topraklama sisteminin durumu ayrı bir önem taşır.
Topraklama sistemindeki bir problem her zaman gözle fark edilmeyebilir. İletkenin kopması, bağlantı noktasının gevşemesi, korozyon, topraklayıcı elektrodun özelliklerinin değişmesi veya tesisatta sonradan yapılan değişiklikler sistemin ilk kurulduğu zamanki performansından farklı hale gelmesine neden olabilir.
Bu nedenle ölçüm, yalnızca “topraklama var mı?” sorusuna cevap vermek yerine sistemin mevcut durumunun teknik olarak değerlendirilmesine hizmet eder.
Elektrik tesislerinde topraklama sisteminin temel amacı, hata durumlarında elektrik akımının güvenli bir yol üzerinden uzaklaştırılmasına ve koruma düzenlerinin uygun şekilde çalışmasına katkı sağlamaktır.
Bir elektrikli cihazın metal gövdesinde izolasyon arızası meydana geldiğinde, hata akımının izlediği yol ve koruma cihazlarının çalışma koşulları büyük önem taşır.
Topraklama sisteminin durumu;
elektrik panolarının güvenliği,
makine gövdelerinin korunması,
koruma iletkenlerinin sürekliliği,
kaçak ve hata akımlarının güvenli şekilde iletilmesi,
koruma düzenlerinin çalışma koşulları,
yıldırımdan korunma sistemlerinin bağlantıları
gibi birçok teknik konuyla ilişkilidir.
Bu nedenle Ödemiş’te yapılan bir topraklama ölçümünde yalnızca topraklama elektrodunun ölçüm değerine bakılması yerine, ölçüm sonucunun tesisin genel elektriksel yapısıyla birlikte değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşımdır.
Topraklama direnci, topraklayıcı sistem ile referans toprak arasında ölçülen elektriksel direncin değerlendirilmesinde kullanılan temel parametrelerden biridir.
Ancak burada önemli bir teknik ayrım vardır:
Her tesis için geçerli tek bir “topraklama direnci şu değerin altında olmalıdır” kuralı bulunmaz.
Kabul edilebilir değer; elektrik tesisinin yapısı, topraklama düzeni, sistem tasarımı, koruma düzenleri, uygulanan standartlar ve ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bir işletmenin topraklama ölçüm raporunda yalnızca ölçülen direnç değerinin yazılması yeterli değildir. Değerin hangi sistemde, hangi noktada ve hangi yöntemle elde edildiği de önemlidir.
Örneğin aynı ölçüm değeri iki farklı elektrik tesisinde aynı teknik anlamı taşımayabilir.
Bu nedenle profesyonel değerlendirmede şu sorular birlikte ele alınır:
Ölçüm hangi topraklama sistemine ait?
Ölçüm noktası neresi?
Topraklayıcı sistem nasıl oluşturulmuş?
Koruma iletkenleri sisteme nasıl bağlanmış?
Ana topraklama bağlantıları sağlam mı?
Tesis içerisinde eşpotansiyel bağlantılar mevcut mu?
Ölçüm hangi yöntem ve cihazla gerçekleştirilmiş?
Ölçüm sonucu tesisin koruma düzenleriyle uyumlu mu?
Topraklama ölçüm yöntemi, tesisin yapısına ve ölçüm yapılacak topraklama sistemine göre belirlenir.
Sahada kullanılan yöntemlerden biri üç elektrotlu düşen potansiyel yöntemi olarak bilinen ölçüm yaklaşımıdır. Bu yöntemde ölçüm cihazı ile birlikte yardımcı elektrotlardan yararlanılır.
Temel prensip, topraklayıcı sistem ile yardımcı elektrotlar arasındaki elektriksel ilişkinin ölçülerek topraklama sisteminin direncinin değerlendirilmesidir.
Ölçüm sırasında yardımcı elektrotların uygun konuma yerleştirilmesi ve ölçüm koşullarının doğru oluşturulması gerekir.
Arazi koşulları, bina çevresindeki beton ve asfalt yüzeyler, mevcut yeraltı tesisatları ve toprak yapısı ölçümün uygulanabilirliğini etkileyebilir.
Bu nedenle ölçüm yapan kişinin yalnızca cihazı çalıştırması yeterli değildir. Ölçüm yönteminin sahaya uygun şekilde seçilmesi gerekir.
Üç elektrotlu yöntem, uygun saha koşulları bulunduğunda topraklama direncinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlerden biridir.
Genel olarak;
Ölçülecek topraklama elektrodu belirlenir.
Yardımcı akım elektrodu uygun mesafede konumlandırılır.
Potansiyel elektrotu uygun bir ara noktaya yerleştirilir.
Ölçüm cihazının bağlantıları yapılır.
Ölçüm gerçekleştirilir.
Gerekli durumlarda ölçüm noktalarının konumu değiştirilerek sonuçların tutarlılığı değerlendirilir.
Elde edilen değer teknik açıdan yorumlanır.
Burada önemli olan yalnızca tek bir rakam elde etmek değildir.
Ölçüm düzeninin doğru kurulması, yardımcı elektrotların konumlandırılması ve ölçüm sonuçlarının güvenilirliğinin değerlendirilmesi ölçüm kalitesinin önemli parçalarıdır.
Bazı tesislerde uygun koşullar sağlandığında pens tipi topraklama ölçüm cihazlarından da yararlanılabilir.
Pens yöntemi, belirli topraklama düzenlerinde sistemi ayırmadan ölçüm yapılmasına olanak sağlayabilmesi nedeniyle özellikle işletmeler açısından pratik olabilir.
Ancak pens tipi cihazların her topraklama sisteminde klasik üç elektrotlu yöntemin yerine doğrudan kullanılabileceği düşünülmemelidir.
Ölçüm yapılacak sistemin yapısı yöntemin uygunluğunu belirler.
Örneğin birden fazla paralel topraklama yolunun bulunduğu sistemlerde pens yöntemi farklı bir ölçüm prensibine dayanır. Dolayısıyla ölçüm sonucunun neyi temsil ettiği bilinmeden yalnızca cihaz ekranındaki değere bakmak teknik olarak doğru değildir.
Bu nedenle ölçüm yöntemi tesisin yapısına göre belirlenmelidir.
Ödemiş’teki işletmelerde topraklama ölçümü yapılırken ana elektrik panosu önemli kontrol noktalarından biridir.
Panoda;
ana topraklama bağlantıları,
koruma iletkenleri,
topraklama barası,
bağlantı noktaları,
kablo pabuçları,
iletkenlerin fiziksel durumu,
gevşek veya oksitlenmiş bağlantılar
incelenebilir.
Topraklama iletkeninin mevcut olması tek başına sistemin yeterli olduğunu göstermez.
Bir iletkenin bağlantı noktasında gevşemesi veya korozyona uğraması, sistemin beklenen şekilde çalışmasını olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle görsel kontrol ile elektriksel ölçüm birlikte değerlendirilmelidir.
Üretim tesislerinde kullanılan makinelerin metal gövdeleri de topraklama açısından değerlendirilmesi gereken noktalardır.
Özellikle;
CNC makineleri,
presler,
kompresörler,
pompalar,
motorlar,
üretim hatları,
kaynak makineleri,
metal işleme tezgâhları
gibi ekipmanlarda koruma iletkenlerinin bağlantıları önemlidir.
Makinenin elektrik panosuna enerji gelmesi, makinenin gövde topraklamasının doğru olduğu anlamına gelmez.
Makine üzerinde yapılan bakım, revizyon veya yer değişikliği sonrasında topraklama bağlantılarında değişiklik meydana gelebilir.
Bu nedenle yeni makine kurulumu veya mevcut makinenin taşınması sonrasında topraklama bağlantılarının ayrıca kontrol edilmesi iyi bir mühendislik uygulamasıdır.
Ödemiş’teki sanayi işletmelerinde topraklama sistemi genellikle tek bir noktadan ibaret değildir.
Bir işletmede;
ana dağıtım panosu,
tali elektrik panoları,
makine grupları,
motorlar,
metal konstrüksiyonlar,
jeneratör,
trafo,
üretim ekipmanları
gibi farklı elektriksel ve metalik bölümler bulunabilir.
Bu nedenle ölçüm planı işletmenin elektrik tesisatına göre oluşturulmalıdır.
Özellikle sonradan büyütülen veya üretim hattı eklenen tesislerde mevcut topraklama sisteminin yeni ekipmanlarla uyumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeni bir makinenin kurulması, ilave pano eklenmesi veya elektrik tesisatının genişletilmesi mevcut topraklama sisteminin de yeniden değerlendirilmesini gerektirebilecek değişikliklerdir.
Ödemiş çevresindeki tarımsal işletmelerde elektrikli pompa, motor, sulama sistemi, hidrofor ve çeşitli elektrikli ekipmanlar kullanılabilir.
Bu tesislerde elektrik ekipmanlarının nemli veya dış ortam koşullarına maruz kalabilmesi topraklama ve koruma düzenlerinin önemini artırır.
Özellikle;
sulama pompaları,
dalgıç pompalar,
hidrofor sistemleri,
tarımsal makineler,
motorlar,
elektrik panoları
gibi ekipmanların bulunduğu alanlarda topraklama bağlantıları ve koruma iletkenleri kontrol edilmelidir.
Buradaki amaç yalnızca topraklama direncinin ölçülmesi değil, elektriksel koruma sisteminin bir bütün olarak değerlendirilmesidir.
Profesyonel ölçümlerde kullanılan cihazın ölçüm yapılacak sisteme uygun olması gerekir.
Sahada kullanılan cihazlar arasında;
topraklama direnç ölçüm cihazları,
pens tipi topraklama ölçüm cihazları,
çok fonksiyonlu elektrik tesisatı test cihazları,
uygun yardımcı elektrotlar,
ölçüm kabloları
bulunabilir.
Cihazın kalibrasyon ve doğrulama durumu da ölçüm güvenilirliği açısından önemlidir.
Bir ölçüm raporunun teknik değer taşıması için ölçüm sonucunun hangi cihazla ve hangi yöntemle elde edildiğinin izlenebilir olması önemlidir.
Sık karşılaşılan yanlışlardan biri topraklama ölçümü ile kaçak akım rölesi testinin aynı işlem olduğunun düşünülmesidir.
Oysa bunlar farklı elektriksel kontrollerdir.
Topraklama ölçümü, topraklama sisteminin elektriksel özelliklerinin değerlendirilmesine yöneliktir.
Kaçak akım rölesi testi ise kaçak akım koruma cihazının belirli test koşullarındaki çalışma davranışının değerlendirilmesiyle ilgilidir.
Bir tesisin güvenliği açısından her iki kontrolün de kendi amacı doğrultusunda değerlendirilmesi gerekebilir.
Aynı şekilde topraklama ölçümü, elektrik tesisatının bütün kontrollerinin yapıldığı anlamına da gelmez.
Ödemiş topraklama ölçümü sonrasında hazırlanan teknik raporun ölçümün izlenebilirliğini sağlayacak bilgiler içermesi önemlidir.
Raporda işletmenin ve ölçümün tanımlanmasına yardımcı olacak bilgilerin yanı sıra, kullanılan yöntem ve ölçüm sonuçları yer alabilir.
Örneğin;
işletme bilgileri,
ölçüm tarihi,
ölçüm noktası,
ölçüm yöntemi,
kullanılan ölçüm cihazı,
ölçüm sonucu,
ilgili teknik değerlendirmeler,
tespit edilen uygunsuzluklar,
gerekli açıklamalar
rapor kapsamında bulunabilir.
Raporun amacı yalnızca bir rakam vermek değildir. İşletmenin topraklama sisteminin ölçüm tarihindeki durumunun kayıt altına alınmasını sağlamaktır.
Bu kayıtlar ilerleyen dönemlerde yapılacak kontrollerle karşılaştırma açısından da değerlidir.
Ölçüm sırasında yalnızca yüksek bir direnç değeri problem oluşturmaz.
Örneğin;
kopmuş topraklama iletkeni,
gevşek bağlantı,
oksitlenmiş bağlantı noktası,
uygunsuz iletken bağlantısı,
mekanik olarak zarar görmüş iletken,
topraklama barasında bağlantı problemi,
makine gövdesinde eksik koruma bağlantısı
gibi durumlar da dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle ölçüm sonucu normal görünen bir sistemde dahi fiziksel veya bağlantısal bir uygunsuzluk bulunabilir.
Profesyonel kontrolün değeri burada ortaya çıkar: ölçüm sonucu ile saha incelemesi birlikte değerlendirilir.
Topraklama sisteminin kontrolü, yalnızca belirli bir tarihin gelmesi nedeniyle yapılacak mekanik bir işlem olarak düşünülmemelidir.
İşletmenin kontrol planı oluşturulurken ilgili mevzuat, tesisin özellikleri, ekipmanların çalışma koşulları ve önceki ölçüm sonuçları dikkate alınmalıdır.
Bunun yanında aşağıdaki durumlarda ayrıca değerlendirme yapılması faydalı olabilir:
yeni elektrik tesisatı kurulması,
yeni makine eklenmesi,
elektrik panosunun değiştirilmesi,
tesisin genişletilmesi,
jeneratör veya trafo sisteminin değiştirilmesi,
topraklama hattında hasar meydana gelmesi,
yıldırım veya elektriksel olay yaşanması,
önceki kontrolde uygunsuzluk tespit edilmesi.
Özellikle tesisatta önemli bir değişiklik yapıldıysa eski ölçüm raporunun yeni durumu temsil edip etmediği sorgulanmalıdır.
Topraklama ölçümü fiyatı her işletme için aynı değildir.
Fiyatlandırmayı etkileyebilecek başlıca unsurlar;
ölçüm yapılacak nokta sayısı,
tesisin büyüklüğü,
topraklama sisteminin yapısı,
ölçüm yönteminin gerektirdiği saha çalışması,
işletmenin konumu,
rapor kapsamı,
ilave elektriksel kontroller,
ölçüm sırasında tespit edilen teknik durumlar
olabilir.
Bu nedenle yalnızca “topraklama ölçümü kaç TL?” sorusuyla fiyat karşılaştırmak yerine hizmetin kapsamının netleştirilmesi daha sağlıklı olur.
Örneğin yalnızca tek bir topraklama direnci ölçümü ile geniş bir endüstriyel tesiste pano, makine, koruma iletkenleri ve farklı topraklama noktalarının değerlendirilmesi aynı hizmet değildir.
Ölçüm öncesinde işletmenin mevcut elektrik tesisatı ve önceki raporları hazır bulundurulabilir.
Özellikle;
önceki topraklama ölçüm raporu,
elektrik tesisatına ait mevcut projeler,
yeni eklenen makineler,
sonradan yapılan elektriksel değişiklikler,
daha önce tespit edilmiş uygunsuzluklar
varsa kontrolü gerçekleştirecek teknik ekiple paylaşılması değerlendirme sürecini kolaylaştırabilir.
Ölçüm sırasında bazı alanlara erişim gerekebileceğinden, elektrik panoları ve teknik mahallerin erişilebilir durumda olması da önemlidir.
Topraklama konusunda yapılan en yaygın hatalardan biri, yalnızca ölçüm cihazının gösterdiği rakama bakarak sistem hakkında kesin karar vermektir.
Bunun dışında;
ölçüm yöntemini tesis yapısına göre seçmemek,
yardımcı elektrotları uygun şekilde konumlandırmamak,
ölçüm noktalarını doğru tanımlamamak,
topraklama bağlantılarını görsel olarak incelememek,
makine gövde bağlantılarını kontrol etmemek,
eski raporu yeni tesis durumuyla karşılaştırmamak,
ölçüm sonucunu koruma düzenlerinden bağımsız değerlendirmek
da teknik açıdan sorun oluşturabilir.
Topraklama sistemi bir bütün olarak ele alındığında ölçüm raporu işletme için daha anlamlı bir teknik kayıt haline gelir.
Topraklama ve paratoner sistemleri birbiriyle ilişkili olmakla birlikte aynı sistem olarak değerlendirilmemelidir.
Paratoner veya yıldırımdan korunma sistemi, yıldırım etkilerinin güvenli şekilde toprağa aktarılmasına yönelik bir koruma sistemidir.
Topraklama sistemi ise elektrik tesisatında hata akımlarının ve diğer elektriksel etkilerin güvenli şekilde yönetilmesinde kullanılan daha geniş bir koruma yapısının parçasıdır.
Yıldırımdan korunma sisteminin de topraklama ile bağlantısı bulunduğu için iki sistemin kesiştiği noktalar vardır. Ancak paratoner ölçümü ile genel topraklama ölçümü aynı teknik kontrol değildir.
Bu nedenle bir işletmede her iki sistemin de bulunması halinde kontroller kendi amaçları doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Ödemiş’te topraklama ve yıldırımdan korunma sistemlerinin birlikte bulunduğu işletmelerde, ölçüm sonuçlarının sistemlerin genel yapısıyla birlikte değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşım sağlar.
İşletmeler hizmet alırken yalnızca fiyat üzerinden değerlendirme yapmak yerine ölçümün kapsamını ve raporlama sürecini de sormalıdır.
Şu sorular hizmet kapsamını netleştirmeye yardımcı olabilir:
Kaç ölçüm noktası kontrol edilecek?
Hangi ölçüm yöntemi kullanılacak?
Ölçüm cihazı nedir?
Ölçüm sonuçları raporlanacak mı?
Mevcut topraklama bağlantıları görsel olarak incelenecek mi?
Uygunsuzluklar raporda belirtilecek mi?
Makine ve pano topraklamaları kapsamda mı?
Paratoner topraklaması ayrıca değerlendirilecek mi?
Bu sorular sayesinde yalnızca bir ölçüm sonucu değil, işletmenin ihtiyacına uygun teknik bir kontrol hizmeti alınması mümkün olur.
Ödemiş topraklama ölçümü nedir?
Topraklama sisteminin elektriksel özelliklerinin uygun ölçüm yöntemleri kullanılarak değerlendirilmesi ve sonuçların teknik olarak kayıt altına alınmasıdır.
Topraklama ölçümü sadece topraklama çubuğunda mı yapılır?
Hayır. Ölçüm ve kontrol kapsamı tesisin topraklama sistemine göre belirlenir. Ana topraklama bağlantıları, panolar, makineler ve ilgili koruma iletkenleri de değerlendirilebilir.
Topraklama ölçümü ile elektrik tesisatı kontrolü aynı mıdır?
Hayır. Topraklama ölçümü, elektrik tesisatının belirli bir bölümünün değerlendirilmesidir. Elektrik tesisatı kontrolü daha geniş bir kapsam içerebilir.
Topraklama ölçümünde tek bir ideal direnç değeri var mıdır?
Hayır. Kabul edilebilir değer tesisin yapısı, topraklama düzeni, koruma sistemi, ilgili standartlar ve mevzuat dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Topraklama ölçüm raporu neden önemlidir?
Ölçümün ne zaman, nerede, hangi yöntemle ve hangi sonuçlarla gerçekleştirildiğini kayıt altına alır. Ayrıca sonraki kontrollerle karşılaştırma yapılmasına yardımcı olur.
Paratoner topraklaması genel topraklama ile aynı mıdır?
İki sistem arasında bağlantı bulunabilir ancak amaçları ve teknik değerlendirme kapsamları aynı değildir. Yıldırımdan korunma sistemi ayrıca değerlendirilmelidir.
Ödemiş topraklama ölçümü fiyatı neden işletmeden işletmeye değişir?
Ölçüm noktası sayısı, tesisin büyüklüğü, saha koşulları, kullanılan yöntem ve rapor kapsamı gibi faktörler fiyatlandırmayı etkileyebilir.
Topraklama ölçümü yapıldıktan sonra sorun çıkarsa ne yapılmalıdır?
Tespit edilen uygunsuzluğun niteliğine göre bağlantıların düzeltilmesi, iletken veya ekipmanların yenilenmesi ya da topraklama sisteminde teknik iyileştirme yapılması gerekebilir. Müdahale sonrasında gerekli kontrollerin yeniden gerçekleştirilmesi önemlidir.
Ödemiş’te fabrika, depo, atölye, tarımsal işletme, ticari bina, otel, iş merkezi veya farklı amaçlarla kullanılan yapılarda yıldırımdan korunma sistemi bulunabilir. Bu sistemlerin amacı yıldırımın oluşturabileceği elektriksel ve fiziksel etkilerin kontrollü şekilde yönetilmesine yardımcı olmaktır.
Ancak bir yapının çatısında paratoner bulunması, yıldırımdan korunma sisteminin tek başına yeterli olduğu anlamına gelmez.
Ödemiş paratoner ölçümü, yıldırımdan korunma sisteminin mevcut durumunun teknik açıdan incelenmesi, sistemin bağlantılarının değerlendirilmesi ve uygun ölçüm yöntemleriyle ilgili elektriksel değerlerin kontrol edilmesi sürecidir.
Bu kontrolde yalnızca paratonerin kendisine bakılmaz. Yakalama sistemi, iniş iletkenleri, bağlantı noktaları, test klemensleri, topraklama bağlantıları ve sistemin fiziksel durumu birlikte değerlendirilir.
Özellikle dış ortamda bulunan yıldırımdan korunma ekipmanları yağmur, nem, güneş, korozyon ve mekanik etkilere maruz kaldığından zaman içerisinde bağlantı problemleri ortaya çıkabilir.
Bu nedenle paratoner sisteminin kontrolü, yalnızca kurulumdan sonra bir kez yapılacak bir işlem olarak değerlendirilmemelidir.
Halk arasında “paratoner” olarak adlandırılan yıldırımdan korunma ekipmanları, yıldırımın yapıya veya yapı içerisindeki sistemlere zarar verme riskinin yönetilmesine yönelik koruma düzeninin bir parçasıdır.
Yıldırımdan korunma sistemi genel olarak;
gibi bölümlerden oluşabilir.
Sistemin temel çalışma prensibi, yıldırım akımının yapı üzerinde rastgele yollar oluşturması yerine tasarlanmış bir yol üzerinden güvenli şekilde toprağa aktarılmasına yardımcı olmaktır.
Bu nedenle yalnızca çatıdaki yakalama ucunun sağlam olması yeterli değildir.
Sistemin tamamının sürekliliği ve bağlantılarının uygunluğu önem taşır.
Paratoner kontrolünün kapsamı sistemin tipine ve tesisin özelliklerine göre değişebilir.
Sahada değerlendirilebilecek başlıca noktalar şunlardır:
Çatı üzerinde bulunan yakalama elemanları ilk kontrol noktalarından biridir.
Bu bölümde;
incelenebilir.
Çatı üzerinde gerçekleştirilen tadilatlar veya sonradan eklenen ekipmanlar da dikkate alınmalıdır.
Örneğin çatıya sonradan klima dış üniteleri, güneş enerji sistemleri, antenler veya başka metal yapılar eklenmişse mevcut yıldırımdan korunma düzeninin bu değişikliklerden etkilenip etkilenmediği değerlendirilmelidir.
Yıldırım akımının yakalama sisteminden toprağa aktarılmasında iniş iletkenleri önemli bir role sahiptir.
Bu nedenle Ödemiş paratoner kontrolü sırasında iniş iletkenlerinin yalnızca mevcut olup olmadığına bakılması yeterli değildir.
İletkenlerin;
incelenebilir.
Dış ortamda bulunan iletkenlerde zamanla bağlantı gevşemeleri veya korozyon oluşabilir.
Ayrıca bina üzerinde yapılan tadilatlar sırasında iniş iletkenlerinin güzergâhı değiştirilebilir veya sistemin bazı bölümleri zarar görebilir.
Bu nedenle görsel inceleme, paratoner kontrolünün önemli bir parçasıdır.
Yıldırımdan korunma sistemlerinde ölçüm ve kontrol işlemlerinin gerçekleştirilebilmesi için test klemensleri bulunabilir.
Test klemensinin;
kontrol edilebilir.
Test klemensi, sistemin ölçüm ve bakım işlemlerinde önemli bir bağlantı noktası olduğundan bağlantı durumunun gözden geçirilmesi gerekir.
Yıldırımdan korunma sisteminin önemli bölümlerinden biri de topraklama bağlantısıdır.
Yakalama sistemi ve iniş iletkenleri üzerinden taşınan yıldırım akımının uygun bir şekilde toprağa aktarılabilmesi için topraklama düzeninin sistemle uyumlu olması gerekir.
Burada önemli bir ayrım vardır:
Paratoner ölçümü yalnızca topraklama direncinin ölçülmesi değildir.
Topraklama sistemiyle ilgili ölçüm yapılmasının yanında yıldırımdan korunma sisteminin fiziksel yapısı, bağlantıları ve sürekliliği de değerlendirilmelidir.
Bu nedenle “paratonerin topraklamasını ölçtük, kontrol tamamlandı” yaklaşımı her durumda yeterli değildir.
Ödemiş paratoner ölçümü, öncelikle sistemin yapısının belirlenmesiyle başlar.
Teknik ekip sahada mevcut yıldırımdan korunma sistemini inceler ve ölçüm noktalarını belirler.
Genel olarak süreç;
şeklinde ilerleyebilir.
Ancak uygulanacak ölçüm yöntemi ve kontrol kapsamı, yıldırımdan korunma sisteminin tasarımına ve tesisin özelliklerine göre belirlenmelidir.
Paratoner sisteminin topraklama düzeni kontrol edilirken uygun ölçüm yöntemi kullanılarak topraklama direnci değerlendirilebilir.
Ölçüm yöntemi;
göre belirlenmelidir.
Burada da genel topraklama ölçümünde olduğu gibi tek bir direnç değerinin bütün sistemler için otomatik olarak “uygun” veya “uygunsuz” kabul edilmesi doğru değildir.
Sonuç, ilgili standartlar, sistem tasarımı ve uygulanabilir teknik kriterlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Yıldırımdan korunma sisteminde elektriksel süreklilik önemli bir konudur.
Yakalama sistemi ile iniş iletkenleri arasında veya iniş iletkenleri ile topraklama sistemi arasında bağlantı problemi bulunması sistemin beklenen şekilde çalışmasını etkileyebilir.
Bu nedenle uygun ekipman ve yöntem kullanılarak sistemin ilgili bölümlerinde süreklilik değerlendirmesi yapılabilir.
Özellikle dış ortamda bulunan bağlantı noktaları ve mekanik ekler kontrol edilmelidir.
Bir bağlantının dışarıdan sağlam görünmesi, elektriksel olarak mutlaka kusursuz olduğu anlamına gelmez.
Evet, bina üzerinde sonradan yapılan değişiklikler yıldırımdan korunma sisteminin değerlendirilmesini gerektirebilir.
Örneğin bir binanın çatısına sonradan;
eklenebilir.
Bu değişikliklerin yıldırımdan korunma sistemiyle olan ilişkisi teknik olarak değerlendirilmelidir.
Özellikle büyük çatı alanlarında yapılan değişikliklerin mevcut koruma düzeninin tasarımını etkileyip etkilemediği gözden geçirilmelidir.
Bu nedenle çatı tadilatı veya yeni ekipman montajı sonrasında mevcut paratoner sisteminin tekrar değerlendirilmesi önemlidir.
Ödemiş’te üretim, depolama veya tarımsal faaliyetlerin gerçekleştirildiği yapılarda geniş çatı alanları bulunabilir.
Bu tür yapılarda yıldırımdan korunma sistemi yalnızca bina üzerindeki tek bir ekipman olarak düşünülmemelidir.
Çatıdaki yakalama sistemi, iniş iletkenleri ve topraklama bağlantıları birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle;
bulunan tesislerde yıldırımdan korunma düzeninin yapıyla ilişkisi ayrıca ele alınabilir.
Güneş enerji sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte çatı üzerine kurulan fotovoltaik paneller de yıldırımdan korunma açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken ekipmanlar arasında yer almaktadır.
Çatıya GES kurulması mevcut paratoner sisteminin otomatik olarak yeterli veya yetersiz olduğu anlamına gelmez.
Ancak panel konstrüksiyonları, kablo güzergâhları, inverterler ve diğer ekipmanların yıldırımdan korunma ve aşırı gerilimlerden korunma düzenleriyle ilişkisi teknik olarak değerlendirilmelidir.
Bu nedenle mevcut yıldırımdan korunma sistemi bulunan bir yapıya sonradan GES kurulacaksa sistemlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Ödemiş paratoner kontrolü sonrasında düzenlenen teknik rapor, yapılan kontrolün kayıt altına alınmasını sağlar.
Raporun kapsamına göre;
yer alabilir.
Raporun amacı yalnızca “paratoner ölçüldü” şeklinde kısa bir kayıt oluşturmak değil, sistemin kontrol tarihinde hangi koşullarda değerlendirildiğini ortaya koymaktır.
Sahada farklı türlerde uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.
Örneğin;
tespit edilebilir.
Burada her uygunsuzluğun önem derecesi aynı değildir.
Teknik değerlendirme, problemin yıldırımdan korunma sisteminin işlevine etkisi dikkate alınarak yapılmalıdır.
Hayır.
Kontrol ve ölçüm, mevcut sistemin teknik durumunun değerlendirilmesine yöneliktir.
Bakım veya onarım ise tespit edilen problemin giderilmesi amacıyla yapılan müdahaleleri ifade eder.
Örneğin kontrol sırasında bağlantı elemanında korozyon tespit edilmesi bir bulgudur. Bunun giderilmesi ise ayrıca bakım veya onarım işlemi olabilir.
Bu ayrım özellikle hizmet alırken önemlidir.
Bir firmadan paratoner ölçümü talep edildiğinde, ölçümün yanında bakım veya onarım hizmetinin otomatik olarak dahil olduğu varsayılmamalıdır.
Yıldırımdan korunma sistemlerinin kontrol planı oluşturulurken yapının özellikleri, sistem tasarımı, ilgili mevzuat ve uygulanabilir standartlar dikkate alınmalıdır.
Bunun yanında aşağıdaki durumlar sonrasında sistemin tekrar değerlendirilmesi gerekebilir:
Özellikle fiziksel olarak değiştirilen bir sistem için eski raporun mevcut durumu temsil edip etmediği kontrol edilmelidir.
Paratoner ölçüm fiyatı yapının büyüklüğüne ve sistemin özelliklerine göre değişebilir.
Fiyatlandırmada;
gibi faktörler etkili olabilir.
Bu nedenle yalnızca “paratoner ölçümü kaç TL?” şeklinde fiyat karşılaştırmak yerine hangi kontrollerin hizmet kapsamına dahil olduğunun öğrenilmesi daha sağlıklı olacaktır.
İşletme sahipleri veya teknik sorumlular hizmet almadan önce kapsamı netleştirebilir.
Şu sorular özellikle önemlidir:
Bu sorular hizmetin gerçek kapsamının anlaşılmasına yardımcı olur.
Yıldırımdan korunma sistemleri birkaç metal parçadan oluşan basit bir düzenek olarak değerlendirilmemelidir.
Sistemin;
yakalama → iletme → topraklama
zinciri içerisinde çalışması beklenir.
Bu zincirin herhangi bir bölümündeki bağlantı problemi sistemin performansını etkileyebilir.
Bu nedenle profesyonel kontrolde yalnızca topraklama direnç değerine değil, sistemin fiziksel bütünlüğüne ve bağlantılarına da bakılması gerekir.
Ödemiş’te fabrika, depo, işletme veya ticari yapı için paratoner ölçümü yaptırılırken hizmetin yalnızca bir ölçüm rakamı üretip üretmediği, sistemin bütününün teknik olarak değerlendirilip değerlendirilmediği önemlidir.
Ödemiş paratoner ölçümü nedir?
Yıldırımdan korunma sisteminin fiziksel yapısının, bağlantılarının, ilgili topraklama düzeninin ve uygun ölçüm parametrelerinin teknik olarak değerlendirilmesidir.
Paratoner ölçümünde sadece topraklama direnci mi ölçülür?
Hayır. Sistemin yapısına göre yakalama sistemi, iniş iletkenleri, bağlantılar, süreklilik ve topraklama sistemi gibi farklı unsurlar da kontrol edilebilir.
Paratoner topraklaması neden önemlidir?
Yıldırım akımının sistem üzerinden kontrollü şekilde toprağa aktarılabilmesi için yıldırımdan korunma sisteminin topraklama düzeni önemli bir bileşendir.
Paratoner ile topraklama aynı şey midir?
Hayır. Paratoner/yıldırımdan korunma sistemi yıldırım etkilerine karşı koruma düzenidir. Topraklama ise elektrik tesislerinde farklı koruma ve işlevlere hizmet eden daha geniş bir sistemdir.
Paratoner ölçümü ile paratoner bakımı aynı mıdır?
Hayır. Ölçüm ve kontrol mevcut durumun değerlendirilmesidir. Bakım veya onarım ise tespit edilen sorunların giderilmesine yönelik işlemdir.
Çatıya GES kurulduktan sonra paratoner sistemi tekrar kontrol edilmeli mi?
Çatıdaki yeni ekipmanların mevcut yıldırımdan korunma sistemiyle ilişkisi teknik olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle GES kurulumu sonrasında sistemin yeniden incelenmesi uygun bir yaklaşımdır.
Paratoner ölçüm raporu neden önemlidir?
Kontrolün tarihini, kapsamını, ölçüm sonuçlarını ve tespit edilen durumları kayıt altına alarak işletmeye teknik bir kontrol kaydı sağlar.