İzmir Kemalpaşa’da faaliyet gösteren fabrikalar, üretim tesisleri, depolar, lojistik merkezleri, ticari yapılar ve sanayi işletmeleri için yıldırımdan korunma konusu, binanın fiziksel özellikleri kadar elektrik altyapısıyla da birlikte değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Yıldırımın doğrudan yapıya isabet etmesi veya yıldırım kaynaklı aşırı gerilimlerin elektrik sistemine taşınması; elektrik panoları, otomasyon sistemleri, makineler, haberleşme ekipmanları ve elektronik cihazlar üzerinde hasara neden olabilir. Bu nedenle bir yapıda yıldırımdan korunma sistemi bulunuyorsa sistemin yalnızca kurulmuş olması yeterli değildir. Sistemin bağlantılarının, iniş iletkenlerinin ve topraklama tarafının belirli aralıklarla teknik olarak değerlendirilmesi gerekir.
Kemalpaşa paratoner ölçümü, bu değerlendirmelerin önemli parçalarından biridir.
Ancak paratoner kontrolünü yalnızca “topraklama direnci ölçmek” şeklinde değerlendirmek doğru değildir. Paratoner sisteminin türü, yapının özellikleri, iniş iletkenleri, bağlantı noktaları ve topraklama düzeni birlikte ele alınmalıdır.
Kemalpaşa'daki sanayi tesislerinde yapıların kullanım amacı ve fiziksel özellikleri birbirinden oldukça farklıdır. Alçak bir atölye ile yüksek bir fabrika binasının yıldırımdan korunma ihtiyacı aynı olmayabilir.
Özellikle şu yapılarda yıldırımdan korunma sistemi ayrıca değerlendirilmelidir:
Burada önemli olan binanın sadece yüksekliği değildir. Yapının konumu, kullanım amacı, üzerinde bulunan ekipmanlar ve elektrik altyapısı da değerlendirmeye dahil edilebilir.
Paratoner, yıldırımın oluşturabileceği tehlikelere karşı yapıların korunmasında kullanılan yıldırımdan korunma sistemlerinin bir parçasıdır.
Sistemin temel amacı yıldırım akımının güvenli bir güzergâhtan toprağa iletilmesini sağlamaktır.
Tipik bir yıldırımdan korunma sisteminde;
yakalama sistemi → iniş iletkenleri → topraklama sistemi
şeklinde bir yapı bulunabilir.
Sistemin herhangi bir bölümündeki bağlantı problemi bütün sistemin performansını etkileyebilir.
Bu nedenle paratonerin sadece çatı üzerindeki başlığının kontrol edilmesi yeterli değildir.
Fabrika binalarında geniş çatı alanları, metal konstrüksiyonlar, bacalar, havalandırma ekipmanları, enerji tesisleri ve çeşitli teknik sistemler bulunabilir.
Özellikle yüksek üretim yapılarında yıldırımdan korunma sistemi binanın genel elektrik altyapısından bağımsız düşünülmemelidir.
Çatıdaki yakalama elemanlarından aşağıya inen iletkenlerin bağlantıları, bina üzerindeki güzergâhları ve topraklama sistemine bağlantıları teknik açıdan incelenebilir.
Fabrikanın yıllar içinde büyütülmesi de ayrıca önemlidir.
Örneğin ilk kurulumda tek üretim binası bulunan bir tesise daha sonra ek bina yapılmışsa yıldırımdan korunma sisteminin yeni yapıya göre yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Kemalpaşa Organize Sanayi Bölgesi'ndeki işletmelerde farklı büyüklüklerde üretim ve depolama yapıları bulunabilir.
Bazı işletmelerde tek bir üretim binası bulunurken bazı tesislerde;
aynı işletme içerisinde yer alabilir.
Bu durumda yıldırımdan korunma sistemi de tek bir noktadan ibaret olmayabilir.
Kemalpaşa OSB paratoner ölçümü yapılırken sistemin tesis genelindeki yapısı görülmeli ve ölçüm noktaları buna göre belirlenmelidir.
Bir paratoner sisteminin değerlendirilmesinde genel olarak üç temel bölüm dikkate alınabilir.
Yapının üst bölümünde bulunan yakalama elemanları yıldırım akımının kontrollü şekilde sisteme alınmasında görev yapar.
Bunların yapısı kullanılan yıldırımdan korunma sistemine göre farklılık gösterebilir.
Yıldırım akımının yapının üst bölümünden topraklama sistemine aktarılmasını sağlayan iletkenlerdir.
İniş iletkenlerinin güzergâhı, bağlantıları ve fiziksel durumu önemlidir.
Yıldırım akımının toprağa aktarılmasını sağlayan sistemdir.
Paratonerin topraklama bağlantısında problem bulunması halinde sistemin beklenen şekilde çalışması mümkün olmayabilir.
Bu nedenle ölçüm ve kontrol sırasında yalnızca üst bölümdeki paratonere odaklanılmamalıdır.
Paratoner sisteminin topraklama tarafının teknik durumunun değerlendirilmesi, kontrolün önemli bölümlerinden biridir.
Burada ölçümün hangi yöntemle gerçekleştirileceği mevcut topraklama sistemine göre belirlenmelidir.
Bir fabrikada birden fazla topraklama elektrodu veya farklı bağlantı noktaları bulunabilir.
Bu nedenle ölçümden önce sistemin mevcut yapısının anlaşılması gerekir.
Topraklama ölçümünden elde edilen değer, tek başına bütün yıldırımdan korunma sisteminin uygunluğunu göstermez. Ölçüm sonucu; sistemin diğer bileşenleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Yıldırım akımının toprağa ulaşması için iniş iletkenlerinin sürekliliği ve bağlantıları önemlidir.
İletkenlerde;
gibi durumlar oluşabilir.
Özellikle dış ortamda bulunan iletkenler yıllar boyunca yağmur, güneş, nem ve diğer çevresel şartlara maruz kalabilir.
Bu nedenle eski tesislerde iniş iletkenlerinin fiziksel durumunun değerlendirilmesi önem kazanır.
Yıldırımdan korunma sistemlerinde bağlantı noktaları kritik bölgelerdendir.
İletkenin topraklama sistemine bağlandığı nokta, yakalama sistemindeki bağlantılar ve iniş iletkenlerinin bağlantıları sistemin sürekliliği açısından değerlendirilmelidir.
Bir bağlantının fiziksel olarak mevcut olması, bağlantının teknik açıdan uygun olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle kontrol sırasında bağlantıların durumu ve sistemin genel sürekliliği birlikte ele alınmalıdır.
Kemalpaşa'da yalnızca fabrikalar değil, çeşitli ticari ve yüksek yapılar da bulunmaktadır.
Yüksek yapılarda yıldırımdan korunma sistemi değerlendirilirken binanın yüksekliği, çatı yapısı ve üzerinde bulunan teknik ekipmanlar dikkate alınabilir.
Çatıya sonradan;
eklenmişse mevcut yıldırımdan korunma sisteminin bu değişikliklerden etkilenip etkilenmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Kemalpaşa'daki fabrikalarda çatı üzeri güneş enerji sistemlerinin kullanılmasıyla birlikte çatıların fiziksel yapısı değişebilmektedir.
Güneş panelleri ve taşıyıcı konstrüksiyonların çatıya eklenmesi, mevcut yıldırımdan korunma sistemiyle birlikte değerlendirilmesi gereken yeni bir durum oluşturabilir.
Burada GES topraklaması ile paratoner sistemi aynı şey değildir.
GES'in elektriksel topraklama sistemi ve yıldırımdan korunma sistemi, ilgili tasarım ve teknik kriterler doğrultusunda birlikte değerlendirilmelidir.
Hayır.
Bu iki kavram birbiriyle bağlantılı olmakla birlikte aynı işlemi ifade etmez.
Topraklama ölçümü, belirli bir topraklama sisteminin elektriksel özelliklerinin uygun yöntemle ölçülmesidir.
Paratoner kontrolü ise yıldırımdan korunma sisteminin bütününün değerlendirilmesini ifade eder.
Dolayısıyla yalnızca bir topraklama ölçümü yapılması, paratoner sisteminin tamamının kontrol edildiği anlamına gelmez.
Bu ayrım özellikle fabrika ve sanayi tesislerinde önemlidir.
Topraklama ölçümünde kullanılan cihazın gerçekleştirilecek ölçüm yöntemine uygun olması gerekir.
Ölçüm cihazının yanı sıra ölçüm koşulları da sonucu etkileyebilir.
Bu nedenle teknik personelin;
gerekir.
Sadece cihaz ekranında görülen değerin rapora yazılması yeterli bir teknik değerlendirme değildir.
Kontrol tamamlandıktan sonra ölçüm ve inceleme sonuçlarının raporlanması gerekir.
Özellikle büyük fabrikalarda birden fazla bina veya birden fazla paratoner sistemi bulunabileceğinden raporun ekipman ve bina bazında anlaşılır olması önemlidir.
Rapor içerisinde çalışmanın kapsamına göre;
belirtilebilir.
Ölçüm noktalarının açık şekilde tanımlanması, ilerleyen dönemlerde yapılacak kontroller açısından da faydalıdır.
Kontrol sırasında çeşitli uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.
Örneğin iniş iletkeninde fiziksel hasar bulunabilir veya topraklama bağlantısında problem tespit edilebilir.
Bazı durumlarda sistemin bir bölümü sonradan yapılan bina değişiklikleri nedeniyle mevcut yapıyla uyumsuz hale gelmiş olabilir.
Tespit edilen her durum aynı öneme sahip değildir. Uygunsuzluklar teknik açıdan değerlendirilerek gerekli düzeltici çalışmalar belirlenmelidir.
Paratoner sisteminde bakım ihtiyacı, sistemin fiziksel durumu ve çevresel koşullara bağlı olarak ortaya çıkabilir.
Özellikle dış ortamda bulunan sistemlerde korozyon, mekanik hasar ve bağlantı problemleri zaman içerisinde oluşabilir.
Yıldırım düşmesi, çatı tadilatı, bina genişletmesi veya teknik ekipmanların değiştirilmesi gibi durumlarda sistemin ayrıca kontrol edilmesi gerekebilir.
Bu nedenle yalnızca takvimdeki kontrol tarihine bakmak yerine sistemde yapılan değişikliklerin de takip edilmesi gerekir.
Yıldırımın etkisi sadece bina yapısıyla sınırlı kalmayabilir.
Elektrik enerjisi ve haberleşme hatları üzerinden oluşabilecek aşırı gerilimler hassas elektronik ekipmanları etkileyebilir.
Fabrikalarda;
gibi elektronik sistemler bulunabilir.
Bu nedenle yıldırımdan korunma konusu yalnızca çatıdaki paratoner üzerinden değil, tesisin genel elektriksel koruma yaklaşımı içerisinde değerlendirilmelidir.
Paratoner ile parafudr aynı ekipman değildir.
Paratoner, yapının yıldırım darbelerine karşı korunmasında kullanılan yıldırımdan korunma sisteminin bir parçasıdır.
Parafudr ise elektrik tesisatında aşırı gerilimlere karşı kullanılan bir koruma cihazıdır.
Özellikle modern fabrikalarda bu iki koruma yaklaşımı birlikte değerlendirilebilir.
Bir tesiste paratoner bulunması, elektrik panolarındaki aşırı gerilim korumasının otomatik olarak sağlandığı anlamına gelmez.
Paratoner ölçümünün fiyatı bütün işletmeler için aynı değildir.
Çalışmanın kapsamını;
etkileyebilir.
Tek bir küçük işletmeyle çok sayıda üretim binası bulunan bir sanayi tesisinin çalışma kapsamı aynı olmayacağından fiyatlandırmanın ekipman ve sistem bilgileri üzerinden yapılması daha sağlıklıdır.
İşletmenin hizmet almadan önce yalnızca “paratoner ölçümü” ifadesine bakmaması gerekir.
Çalışmanın kapsamının açıkça belirlenmesi önemlidir.
Örneğin teklif aşamasında;
Paratonerin topraklama ölçümü yapılacak mı?
İniş iletkenleri kontrol edilecek mi?
Bağlantı noktaları incelenecek mi?
Kaç adet paratoner sistemi kontrol edilecek?
Ölçüm sonuçları raporlanacak mı?
gibi soruların cevapları netleştirilmelidir.
Bu yaklaşım, özellikle büyük fabrikalarda kapsamın sonradan değişmesini önlemeye yardımcı olur.
İzmir Kemalpaşa'da bulunan fabrika, üretim tesisi, depo, lojistik merkezi ve diğer işyerlerinde yıldırımdan korunma sisteminin teknik durumunun düzenli olarak değerlendirilmesi önemlidir.
Paratoner kontrolü yalnızca topraklama direncinin ölçülmesinden oluşmaz. Sistemin yakalama bölümü, iniş iletkenleri, bağlantı noktaları ve topraklama sistemi bir bütün olarak ele alınmalıdır.
Özellikle fabrika çatılarında GES, havalandırma ekipmanları veya farklı metal yapılar oluşturulmuşsa mevcut yıldırımdan korunma sisteminin yeni yapı ile uyumu ayrıca değerlendirilmelidir.
CNS Periyodik Kontrol, Kemalpaşa paratoner ölçümü ve yıldırımdan korunma sistemi kontrolü kapsamında işletmelerin mevcut sistemlerinin teknik yapısına göre inceleme, ölçüm ve raporlama çalışmalarını gerçekleştirmektedir.