Fabrikalarda elektrik iç tesisatı, üretim faaliyetlerinin kesintisiz ve güvenli şekilde yürütülmesini sağlayan temel altyapılardan biridir. Ana dağıtım panoları, tali panolar, elektrik kabloları, bara sistemleri, devre kesiciler, sigortalar, kaçak akım koruma cihazları, motor besleme hatları ve makine bağlantıları tesisin elektriksel güvenliğini doğrudan etkiler.
Elektrik tesisatında meydana gelen bağlantı gevşemeleri, aşırı yüklenmeler, yalıtım bozulmaları, hatalı koruma seçimi ve uygunsuz kablo uygulamaları; elektrik çarpması, ark oluşumu, yangın, ekipman arızası ve üretim kaybı gibi ciddi sonuçlara neden olabilir.
Bu nedenle fabrika elektrik tesisatının yalnızca çalışıyor olması yeterli değildir. Tesisatın teknik açıdan uygunluğu, koruma düzenlerinin çalışma koşulları, iletkenlerin taşıma kapasitesi, pano bağlantıları ve elektriksel güvenlik unsurları birlikte değerlendirilmelidir.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol olarak Aydın ve Ege Bölgesi'ndeki fabrikalar, sanayi tesisleri, üretim işletmeleri ve ticari yapılarda elektrik iç tesisat kontrolleri ve ilgili teknik değerlendirmeler için hizmet sunuyoruz.
Fabrikalarda elektrik tesisatı, konut tesisatlarına kıyasla çok daha karmaşık ve yüksek güçlü sistemlerden oluşabilir. Aynı tesiste farklı gerilim seviyelerinde çalışan makineler, büyük güçlü motorlar, kaynak makineleri, kompresörler, pompalar, fırınlar, otomasyon panoları ve üretim hatları bulunabilir.
Bu ekipmanların aynı elektrik altyapısından beslenmesi, tesisatın yük dağılımı ve koruma koordinasyonu açısından dikkatli değerlendirilmesini gerektirir.
Elektrik iç tesisat kontrolünün temel amaçları şunlardır:
Elektrik tesisatında görülebilecek fiziksel ve elektriksel uygunsuzlukları belirlemek.
Kablo ve iletkenlerin kullanım koşullarına uygunluğunu değerlendirmek.
Ana ve tali dağıtım panolarının teknik durumunu incelemek.
Aşırı akım ve kısa devre koruma düzenlerini değerlendirmek.
Koruma iletkenleri ve eşpotansiyel bağlantıları kontrol etmek.
Kaçak akım koruma cihazlarının çalışma koşullarını incelemek.
Elektrik çarpması ve yangın risklerini artırabilecek uygunsuzlukları tespit etmek.
Tesisin elektriksel güvenliği hakkında teknik raporlama yapmak.
Kontrol sonucunda tespit edilen uygunsuzluklar, işletmenin bakım ve düzeltici faaliyet planına aktarılabilecek şekilde raporlanmalıdır.
Elektrik iç tesisat kontrolü yapılırken fabrikanın elektrik enerjisini aldığı noktadan son tüketicilere kadar uzanan dağıtım sistemi bir bütün olarak değerlendirilir.
Ana dağıtım panosu, fabrikanın elektrik enerjisinin farklı bölümlere dağıtıldığı temel noktadır.
Bu panoda ana şalter, dağıtım baraları, ölçüm elemanları, koruma cihazları, çıkış devreleri ve gerekli yardımcı ekipmanlar bulunabilir.
Kontrol sırasında şu unsurlar incelenmelidir:
Pano gövdesinin fiziksel durumu.
Ana şalterin anma akımı ve kullanım koşulları.
Bara sisteminin akım taşıma kapasitesi.
Faz ve nötr bağlantıları.
Koruma iletkeni bağlantıları.
Kablo giriş ve çıkış düzeni.
Kablo pabuçları ve bağlantı noktaları.
Uygun izolasyon ve muhafaza düzeni.
Isınma, renk değişimi ve yanık izleri.
Pano içi temizlik ve yabancı madde bulunması.
Devrelerin etiketlenmesi ve tanımlanması.
Ana dağıtım panosunda bulunan bağlantı gevşeklikleri, yüksek temas direnci nedeniyle sıcaklık artışına ve ark oluşumuna yol açabilir.
Tali panolar, ana dağıtım panosundan aldıkları enerjiyi fabrikanın farklı bölümlerine veya üretim hatlarına dağıtır.
Üretim alanlarında, makine dairelerinde, depo bölümlerinde, idari binalarda ve yardımcı tesislerde farklı tali panolar bulunabilir.
Kontrolde pano besleme hattı, koruma elemanları, yük dağılımı, bağlantı düzeni ve koruma iletkenleri değerlendirilmelidir.
Ana panonun uygun olması, tali panoların da uygun olduğu anlamına gelmez. Her pano kendi elektriksel koşulları içerisinde incelenmelidir.
Fabrikalarda enerji kabloları farklı çevresel ve işletme koşullarında kullanılabilir.
Kabloların seçimi ve uygulanması sırasında aşağıdaki unsurlar önemlidir:
İletken malzemesi.
İletken kesiti.
Yalıtım malzemesi.
Anma gerilimi.
Akım taşıma kapasitesi.
Döşeme şekli.
Ortam sıcaklığı.
Birlikte döşenen kablo sayısı.
Kablo uzunluğu ve gerilim düşümü.
Kısa devreye dayanım.
Mekanik ve kimyasal çevre koşulları.
Örneğin aynı kesitteki iki kablonun taşıyabileceği akım, döşeme şekline ve ortam sıcaklığına bağlı olarak farklılık gösterebilir.
Bu nedenle yalnızca kablo kesitine bakılarak tesisatın uygun olduğu sonucuna varılamaz.
Elektrik tesisatında kullanılan koruma cihazları, devrelerde oluşabilecek aşırı akım ve kısa devre durumlarında tesisatın zarar görmesini önlemek için seçilir.
Kontrol kapsamında:
Devre kesicilerin anma akımları.
Kesme kapasiteleri.
Kısa devre dayanım koşulları.
Kablo koruma koordinasyonu.
Koruma cihazlarının bağlantıları.
Açma mekanizmalarının durumu.
Devre tanımları.
Üretici teknik değerleri.
değerlendirilmelidir.
Koruma cihazının yalnızca panoda bulunması yeterli değildir. İlgili kabloyu ve devreyi koruyabilecek şekilde seçilmiş olması gerekir.
Elektrik panoları, fabrika elektrik tesisatında arızaların ve elektriksel güvenlik sorunlarının yoğunlaşabileceği bölümlerdendir.
Pano kontrolünde görsel muayene, bağlantı değerlendirmesi ve uygun elektriksel ölçümler birlikte ele alınmalıdır.
Gevşek bağlantılar, yüksek temas direnci nedeniyle sıcaklık artışına yol açabilir.
Özellikle yüksek akım taşıyan bara ve kablo bağlantılarında bu durum ciddi risk oluşturabilir.
Bağlantıların kontrolünde üretici tarafından belirtilen sıkma torkları ve bağlantı şartları dikkate alınmalıdır. Rastgele sıkma işlemi yapmak doğru bir bakım yöntemi değildir.
Termal kamera, elektrik panolarında sıcaklık dağılımını incelemek için kullanılan önemli bir kontrol aracıdır.
Uygun işletme koşullarında yapılan termal incelemede:
Fazlar arasındaki sıcaklık farklılıkları.
Bara bağlantılarındaki lokal sıcaklık artışları.
Kablo pabuçları.
Şalter bağlantıları.
Kontaktör ve röle bağlantıları.
Sigorta yuvaları.
Yüksek akım taşıyan diğer noktalar.
değerlendirilebilir.
Termal kamera incelemesinin sağlıklı olması için mümkün olduğunca tesisin normal yük koşullarında çalışması, ölçüm mesafesi ve emisivite ayarlarının doğru yapılması gerekir.
Termal görüntüde sıcaklık farkı görülmesi tek başına arızanın kesin nedenini göstermez. Bulgular elektriksel ölçümler ve fiziksel incelemeyle birlikte yorumlanmalıdır.
Özellikle yüksek güçlü sürücülerin, kontaktörlerin ve güç elektroniği cihazlarının bulunduğu panolarda ısıl koşullar önemlidir.
Yetersiz havalandırma, filtre tıkanıklığı ve fan arızaları ekipman sıcaklığının yükselmesine neden olabilir.
Pano içi sıcaklık, cihazların üretici tarafından belirtilen çalışma koşullarıyla karşılaştırılmalıdır.
İzolasyon direnci ölçümü, elektrik iletkenlerinin yalıtım durumunun değerlendirilmesinde kullanılan temel testlerden biridir.
Zaman içerisinde kablo yalıtımı; sıcaklık, nem, kimyasal etkiler, mekanik hasar ve yaşlanma nedeniyle bozulabilir.
İzolasyon direnci ölçümü yapılırken:
Ölçülecek devre güvenli şekilde ayrılmalıdır.
Hassas elektronik ekipmanlar ve parafudrlar uygun şekilde değerlendirilmelidir.
Ölçüm gerilimi devrenin anma gerilimi ve ilgili standarda göre seçilmelidir.
Faz-faz ve faz-toprak ölçümleri uygun koşullarda yapılmalıdır.
Ölçüm sonuçları ilgili teknik kriterlerle karşılaştırılmalıdır.
Ölçüm sırasında devrede bulunan elektronik cihazların zarar görmemesi için gerekli önlemler alınmalıdır.
İzolasyon direnci ölçümü, canlı devrede rastgele gerçekleştirilecek bir işlem değildir. Güvenli çalışma prosedürleri uygulanmalıdır.
Kaçak akım koruma cihazları, belirli hata koşullarında devreyi açarak elektrik çarpması ve bazı yangın risklerinin azaltılmasına yardımcı olur.
Ancak her kaçak akım koruma cihazının her devre için aynı şekilde kullanılabileceği düşünülmemelidir.
Cihaz seçimi sırasında:
Anma artık çalışma akımı.
Açma karakteristiği.
Tipi (AC, A, F, B gibi).
Frekans konvertörü ve elektronik yüklerin özellikleri.
Devrenin kullanım amacı.
Üst ve alt kademe koruma koordinasyonu.
Üretici talimatları.
dikkate alınmalıdır.
Kontrol sırasında cihazın yalnızca test düğmesine basılması yeterli değildir. Uygun test cihazıyla açma akımı ve açma süresi gibi özellikler, ilgili cihaz tipi ve standart koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Özellikle frekans konvertörü, UPS, sürücü ve güç elektroniği içeren sistemlerde uygun kaçak akım koruma tipi seçilmesi önemlidir.
Elektrik tesisatında kısa devre ve aşırı yüklenme, kabloların ve ekipmanların aşırı ısınmasına neden olabilir.
Bu nedenle koruma cihazlarının kablo ve yük özellikleriyle koordineli olması gerekir.
Aşırı yük, bir devrenin normal çalışma koşullarında taşıması beklenen akımın üzerine çıkması durumudur.
Uzun süre devam eden aşırı yüklenme, iletkenlerin sıcaklığını yükselterek yalıtımın yaşlanmasına ve yangın riskine neden olabilir.
Koruma cihazı seçimi, kablonun taşıma kapasitesi ve devrenin işletme akımı birlikte değerlendirilmelidir.
Kısa devre durumunda devreden çok yüksek akımlar geçebilir.
Koruma cihazının kısa devreyi güvenli şekilde kesebilmesi için:
Beklenen kısa devre akımı.
Cihazın kesme kapasitesi.
Kablo ve bara sisteminin kısa devre dayanımı.
Koruma cihazının açma karakteristiği.
Koruma koordinasyonu.
incelenmelidir.
Yalnızca şalterin amper değerine bakılarak kısa devre korumasının uygun olduğu söylenemez.
Fabrikalarda bir arıza meydana geldiğinde mümkün olduğunca yalnızca arızanın bulunduğu devrenin enerjisinin kesilmesi istenir.
Bunun için ana ve tali koruma cihazlarının seçicilik ve koordinasyon özellikleri değerlendirilmelidir.
Uygun koordinasyon bulunmadığında küçük bir devrede oluşan arıza, daha geniş bir üretim alanının enerjisinin kesilmesine neden olabilir.
Fabrikalarda uzun kablo hatları ve yüksek güçlü makineler nedeniyle gerilim düşümü önemli bir mühendislik konusudur.
Gerilim düşümünün fazla olması:
Motorların kalkış performansını etkileyebilir.
Elektronik cihazlarda çalışma sorunları oluşturabilir.
Kablo ve bağlantılarda enerji kayıplarına neden olabilir.
Üretim ekipmanlarının verimli çalışmasını olumsuz etkileyebilir.
Gerilim düşümü değerlendirmesinde kablo kesiti, uzunluk, yük akımı, güç faktörü, iletken malzemesi ve döşeme koşulları dikkate alınır.
Ayrıca fazlar arasındaki yük dağılımı da incelenmelidir.
Özellikle tek fazlı yüklerin yoğun olduğu tesislerde faz dengesizliği, nötr iletkeninden geçen akımı ve sistemin çalışma koşullarını etkileyebilir.
Kontrol kapsamına ve tesisin elektriksel özelliklerine bağlı olarak aşağıdaki inceleme ve ölçümler gerçekleştirilebilir:
| Kontrol ve ölçüm | Amaç |
|---|---|
| İzolasyon direnci ölçümü | İletken yalıtım durumunun değerlendirilmesi |
| Koruma iletkeni sürekliliği | Koruma bağlantılarının kontrol edilmesi |
| Topraklama direnci ölçümü | Topraklama sisteminin elektriksel özelliklerinin değerlendirilmesi |
| Hata çevrimi empedansı | Koruma cihazlarının açma koşullarının incelenmesi |
| Kaçak akım koruma cihazı testi | Açma akımı ve süresinin değerlendirilmesi |
| Faz sırası kontrolü | Faz bağlantı sırasının belirlenmesi |
| Gerilim ölçümleri | Faz-faz ve faz-nötr gerilimlerinin incelenmesi |
| Akım ölçümleri | Devre yüklerinin değerlendirilmesi |
| Termal kamera incelemesi | Anormal sıcaklık artışlarının tespiti |
| Harmonik ölçümü | Şebekedeki harmonik bozulmanın değerlendirilmesi |
Her tesiste bütün ölçümlerin aynı kapsamda yapılması gerekmez. Ölçüm planı, elektrik tesisatının yapısına, kontrolün amacına ve ilgili teknik gerekliliklere göre belirlenmelidir.
Teknik kontrol sürecinin sistematik şekilde yürütülmesi gerekir.
Genel kontrol yaklaşımı aşağıdaki aşamalardan oluşur:
1. Tesis bilgilerinin alınması: Fabrikanın elektrik projeleri, tek hat şemaları, önceki raporları ve mevcut işletme koşulları incelenir.
2. Görsel muayene: Ana ve tali panolar, kablo güzergâhları, bağlantılar, koruma elemanları ve erişilebilir elektrik tesisatı bölümleri değerlendirilir.
3. Elektriksel ölçümler: Kontrol kapsamına göre izolasyon direnci, süreklilik, topraklama, hata çevrimi ve koruma cihazı testleri gerçekleştirilir.
4. Teknik değerlendirme: Elde edilen ölçümler ve gözlemler ilgili mevzuat, standartlar, proje bilgileri ve ekipman özellikleriyle karşılaştırılır.
5. Raporlama: Uygunsuzluklar, ölçüm sonuçları ve gerekli düzeltici faaliyetler raporlanır.
6. Düzeltici faaliyetlerin takibi: İşletme tarafından giderilen uygunsuzluklar gerektiğinde yeniden değerlendirilir.
Elektrik tesisatının bazı ölçümleri için enerjinin kesilmesi gerekir. Bu nedenle kontrol planı, üretim programı ve güvenli çalışma prosedürleriyle birlikte hazırlanmalıdır.
Saha incelemelerinde karşılaşılabilecek başlıca uygunsuzluklar şunlardır:
Pano içerisinde gevşek veya uygun olmayan bağlantılar.
Kablo kesitinin yük ve döşeme koşullarına uygun olmaması.
Koruma cihazlarının kabloyu koruyacak şekilde seçilmemesi.
Pano içinde uygunsuz kablo girişleri.
Koruma iletkeni bağlantılarının eksik olması.
Uygun olmayan nötr ve koruma iletkeni bağlantıları.
Kaçak akım koruma cihazlarının eksik veya yanlış seçilmiş olması.
Pano içi aşırı sıcaklık.
Kablo yalıtımında bozulma.
Etiketsiz ve tanımlanmamış devreler.
Fazlar arasında dengesiz yük dağılımı.
Yetersiz kısa devre kesme kapasitesi.
Kablo tavalarında mekanik hasar.
Elektrik panolarının önünde çalışma alanının kapatılması.
Önceki kontrol raporlarında belirtilen uygunsuzlukların giderilmemesi.
Bu uygunsuzluklar yalnızca rapor düzenlemek amacıyla değil, işletmenin elektriksel risklerini azaltacak bakım ve iyileştirme faaliyetlerinin belirlenmesi amacıyla ele alınmalıdır.
Elektrik tesisatı uygunluk raporu, kontrol edilen tesisatın belirlenen kapsam çerçevesinde incelenmesi ve teknik bulguların kayıt altına alınması amacıyla düzenlenen rapordur.
Bu raporda yalnızca tesisatın çalışıp çalışmadığı değil, kontrol edilen elektriksel unsurların teknik durumu da değerlendirilmelidir.
Rapor içeriğinde kontrolün niteliğine göre şu bilgiler bulunabilir:
İşletme ve tesis bilgileri.
Kontrol tarihi.
Elektrik tesisatının tanımı.
Kontrol edilen panolar ve devreler.
Kullanılan ölçüm cihazları.
Ölçüm cihazlarının izlenebilirlik bilgileri.
Yapılan ölçümler.
Ölçüm sonuçları.
Görsel muayene bulguları.
Tespit edilen uygunsuzluklar.
Teknik değerlendirme.
Gerekli düzeltici faaliyetler.
Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişilerin bilgileri.
Raporun adı tek başına hukuki veya teknik geçerlilik sağlamaz. Raporun kapsamı, düzenleyen kişinin yetkinliği ve yürürlükteki mevzuata uygunluğu önemlidir.
Fabrika elektrik tesisatının kontrolünde tesisin niteliğine ve yapılan incelemenin kapsamına göre ilgili mevzuat ve standartlar değerlendirilmelidir.
Başlıca referanslar şunlardır:
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği: Elektrik iç tesislerinin kurulması ve işletilmesiyle ilgili teknik hükümleri kapsar.
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği: Topraklama düzenleri ve koruma tedbirlerine ilişkin hükümleri içerir.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: Kapsamına giren elektrik tesisatlarının kontrol ve periyodik muayene şartları bakımından dikkate alınır.
TS HD 60364 serisi: Alçak gerilim elektrik tesisatlarının tasarımı, kurulumu ve doğrulanmasıyla ilgili teknik hükümleri içerir.
TS EN IEC 61439 serisi: Alçak gerilim anahtarlama ve kontrol düzenlerinin tasarım ve doğrulama koşullarına ilişkin hükümleri kapsar.
TS EN 61557 serisi: Alçak gerilim dağıtım sistemlerinde elektriksel güvenliğin ölçülmesi ve izlenmesine yönelik cihaz ve yöntemleri kapsar.
Standartların güncel baskıları ve Türkiye'de yürürlükteki uygulamaları esas alınmalıdır. Elektrik tesisatının ilk doğrulaması, periyodik kontrolü, bakım işlemleri ve proje uygunluğu birbirinden farklı teknik ve hukuki süreçlerdir.
Aydın ve çevresinde faaliyet gösteren fabrikalar, organize sanayi bölgeleri, üretim tesisleri, gıda işletmeleri, depolar, tarımsal sanayi tesisleri ve enerji işletmelerinde elektrik iç tesisatının düzenli kontrol edilmesi işletme güvenliği açısından önem taşır.
Özellikle yüksek güçlü motorların, üretim hatlarının, kompresörlerin, pompaların, kaynak makinelerinin ve otomasyon sistemlerinin bulunduğu tesislerde elektrik tesisatı kapsamlı şekilde değerlendirilmelidir.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol kapsamında hizmet planlaması yapılabilecek bölgeler:
Aydın Efeler ve Aydın Organize Sanayi Bölgesi.
Nazilli.
Söke.
Germencik.
İncirliova.
Çine.
Kuşadası.
Didim.
İzmir.
Torbalı.
Selçuk.
Muğla.
Bodrum.
Milas.
Tesisin büyüklüğü, pano sayısı, elektrik dağıtım yapısı ve kontrol ihtiyacı dikkate alınarak uygun çalışma kapsamı belirlenebilir.
Elektrik tesisatının güvenliğini etkileyen fiziksel ve elektriksel uygunsuzlukların belirlenmesi, koruma düzenlerinin değerlendirilmesi ve gerekli düzeltici faaliyetlerin tespit edilmesi amacıyla yapılır.
Hayır. Topraklama ölçümü elektrik iç tesisat kontrolünün bir parçası olabilir. Ancak elektrik tesisatının tamamının değerlendirilmesi için pano, kablo, izolasyon, koruma cihazları, süreklilik ve diğer gerekli ölçümler de incelenmelidir.
Uygun işletme koşullarında termal kamera kullanılarak pano bağlantılarında ve elektriksel bileşenlerde anormal sıcaklık artışları araştırılabilir. Termal inceleme diğer kontrol ve ölçümlerin yerine geçmez.
Bazı görsel incelemeler ve belirli ölçümler enerji kesilmeden yapılabilir. Ancak izolasyon direnci ve bazı süreklilik testleri gibi işlemler için devrenin güvenli şekilde enerjisiz bırakılması gerekir. Kontrol planı güvenli çalışma prosedürlerine göre hazırlanmalıdır.
Hayır. Test düğmesi cihazın belirli bir iç fonksiyonunu kontrol etmeye yardımcı olur. Cihazın gerçek açma akımı ve süresi gibi özelliklerin değerlendirilmesi için uygun test cihazı ve ilgili prosedürler kullanılmalıdır.
Raporun türüne ve kontrolün mevzuattaki karşılığına göre ilgili yetkinlik, mesleki yetkilendirme ve düzenleme şartları sağlanmalıdır. Raporu düzenleyen kişinin ilgili kontrolü gerçekleştirmeye yetkili olması gerekir.
Mevcut elektrik projeleri, tek hat şemaları, önceki kontrol raporları, pano ve ekipman bilgileri, varsa bakım kayıtları kontrol sürecini kolaylaştırır.
Kontrol kapsamı tesisin yapısına, mevzuat ve standart gerekliliklerine göre belirlenmelidir. Ana ve tali panoların kontrol planında doğru tanımlanması, tesisin tamamının değerlendirilmesi açısından önemlidir.
Fabrikalarda elektrik iç tesisatının güvenli işletilmesi; yalnızca panoların çalışır durumda olmasına veya topraklama ölçümünün uygun çıkmasına bağlı değildir.
Elektrik panoları, kablo güzergâhları, devre kesiciler, sigortalar, koruma iletkenleri, kaçak akım koruma cihazları ve gerekli elektriksel ölçümler birlikte değerlendirilmelidir.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol, Aydın ve Ege Bölgesi'ndeki fabrikalar, üretim tesisleri, sanayi işletmeleri ve ticari yapılarda elektrik iç tesisat kontrolü ve ilgili teknik değerlendirmeler için hizmet sunmaktadır.
İşletmenizin elektrik tesisatının kontrol edilmesi, mevcut raporların değerlendirilmesi veya kontrol kapsamının belirlenmesi için CNS Elektrik ile iletişime geçebilirsiniz.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol
Telefon: 0530 071 07 77
Hizmet alanı: Aydın, İzmir, Muğla ve Ege Bölgesi