Denizli’de kendi trafosu ve yüksek gerilim tesisine sahip fabrikalar, tekstil işletmeleri, organize sanayi bölgesindeki üretim tesisleri, büyük ticari işletmeler ve enerji tüketimi yüksek tesislerde elektrik sisteminin güvenli ve düzenli işletilmesi önemli bir teknik sorumluluktur.
Bir işletmenin yüksek gerilim tesisine sahip olması, yalnızca trafonun ve orta gerilim hücrelerinin kurulmuş olması anlamına gelmez. Tesisin işletilmesi sırasında yapılacak manevralar, bakım çalışmaları, koruma sistemleri, ölçümler, trafo kontrolleri, arıza durumları ve enerji sürekliliği de yönetilmelidir.
Bu noktada yüksek gerilim işletme sorumluluğu, işletmenin YG tesisinin teknik işletilmesi ve güvenli çalışma düzeninin oluşturulması açısından önem taşır.
Denizli’de özellikle sürekli üretim yapan fabrikalarda enerji kesintisinin yalnızca birkaç saatlik elektrik kaybı olarak görülmesi doğru değildir. Üretim hattının durması, makinelerin yeniden devreye alınması, prosesin bozulması ve iş güvenliği riskleri işletme açısından çok daha büyük sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle YG tesisinin yalnızca arıza meydana geldiğinde kontrol edilmesi yerine, düzenli ve planlı şekilde işletilmesi gerekir.
Yüksek gerilim işletme sorumluluğu, işletmenin yüksek gerilim tesisinin ilgili mevzuat, teknik kurallar ve güvenli işletme esasları çerçevesinde yönetilmesine yönelik profesyonel teknik sorumluluktur.
YG tesislerinde;
Trafo,
Orta gerilim hücreleri,
Kesiciler,
Ayırıcılar,
Koruma röleleri,
Ölçü trafoları,
Kablolar,
Bara sistemleri,
Topraklama sistemi,
Parafudrlar,
Kompanzasyon sistemi,
YG/OG bağlantıları
gibi çok sayıda ekipman birlikte çalışır.
Bu ekipmanlardan birinde meydana gelen problem diğer sistemleri de etkileyebilir.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğunda amaç yalnızca arıza olduğunda müdahale etmek değildir. Asıl amaç, tesisin işletme şartlarının sürekli takip edilmesi, risklerin önceden görülmesi ve gerekli teknik çalışmaların planlanmasıdır.
Yüksek gerilim tesisleri, normal alçak gerilim elektrik tesisatlarından farklı işletme koşullarına sahiptir.
YG tesislerinde yapılacak yanlış bir manevra veya kontrolsüz müdahale;
Elektrik çarpması,
Ark oluşumu,
Yangın,
Ekipman hasarı,
Trafo arızası,
Kesici hasarı,
Uzun süreli enerji kesintisi
gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.
Bu nedenle yüksek gerilim tesisinin işletilmesi yetkin kişiler tarafından ve belirlenmiş işletme prosedürleri doğrultusunda yürütülmelidir.
Özellikle Denizli OSB'lerde faaliyet gösteren ve kendi trafosu bulunan fabrikalarda enerji sisteminin üretim süreciyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
YG işletme sorumluluğu özellikle kendi yüksek gerilim tesisine sahip işletmeler açısından önem taşır.
Bunlar arasında;
Tekstil fabrikaları,
Organize sanayi işletmeleri,
Büyük üretim tesisleri,
Metal fabrikaları,
Gıda fabrikaları,
Makine üretim tesisleri,
Büyük depolar,
Enerji tüketimi yüksek ticari tesisler,
Büyük otel ve turizm tesisleri,
Endüstriyel tesisler
bulunabilir.
Ancak işletmenin YG işletme sorumluluğu kapsamına girip girmediği tesisin elektrik yapısına ve ilgili mevzuat hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Hayır.
Trafo, YG tesisinin en önemli ekipmanlarından biri olsa da işletme sorumluluğu yalnızca trafonun fiziksel kontrolünden ibaret değildir.
YG işletme sorumluluğu kapsamında tesisin işletme koşullarına göre;
YG hücrelerinin durumu,
Kesici ve ayırıcılar,
Koruma sistemleri,
Manevra düzeni,
Trafo,
Topraklama sistemi,
Ölçüm ve test kayıtları,
Bakım ihtiyaçları,
Arıza geçmişi,
İşletme prosedürleri,
Enerji kesintilerinin nedenleri
gibi konuların değerlendirilmesi gerekebilir.
Trafo, işletmenin elektrik enerjisini kullandığı en kritik ekipmanlardan biridir.
Bir trafonun enerjiyi dönüştürmesi, tek başına sağlıklı çalıştığını göstermez.
İşletme sürecinde;
Trafo yükü,
Yağ durumu,
Sıcaklık,
Bağlantılar,
İzolasyon durumu,
Koruma sistemi,
Topraklama,
Buchholz rölesi gibi ekipmana özgü koruma elemanları,
Soğutma sistemi,
Fiziksel durum
gibi konuların tesisin yapısına göre takip edilmesi gerekebilir.
Trafo bakım ve testleri ise işletme sorumluluğunun kendisiyle aynı işlem değildir.
İşletme sorumlusu gerekli bakım ve testlerin planlanmasını ve takip edilmesini sağlayabilir; uygulanan bakım ve test işlemleri ise ilgili teknik hizmet kapsamında gerçekleştirilir.
YG hücreleri, tesisin enerji giriş ve dağıtım sisteminin önemli parçalarıdır.
Hücrelerde;
Kesici,
Ayırıcı,
Topraklama ayırıcısı,
Koruma rölesi,
Ölçü trafoları,
Parafudr,
Bara bağlantıları
gibi farklı ekipmanlar bulunabilir.
Hücrelerde yapılacak yanlış bir işlem enerji güvenliği açısından ciddi risk oluşturabileceğinden işletme prosedürlerinin doğru oluşturulması önemlidir.
YG tesislerinde enerjinin kesilmesi, verilmesi, belirli bölümlerin devreden çıkarılması veya bakım için güvenli hale getirilmesi amacıyla yapılan işlemler manevra olarak ifade edilir.
Manevra işlemleri gelişigüzel yapılmamalıdır.
İşletmenin tesis yapısına göre;
hangi hücre açılacak → hangi ekipman enerjisiz bırakılacak → hangi noktada gerilim kontrolü yapılacak → topraklama ve güvenlik önlemleri → çalışma → sistemin tekrar enerjilendirilmesi
gibi adımların belirlenmesi gerekir.
Burada tesisin tek hat şeması ve güncel elektrik projesi önemli teknik dokümanlardır.
Bir YG tesisinin nasıl enerji aldığını ve dağıttığını anlamanın en önemli dokümanlarından biri tek hat şemasıdır.
Tek hat şeması üzerinden;
Enerji giriş noktası,
YG hücreleri,
Kesiciler,
Ayırıcılar,
Trafo,
Ana dağıtım,
Ölçüm noktaları,
Koruma elemanları
gibi sistemin temel yapısı görülebilir.
Tesis içerisinde zamanla yapılan değişikliklerin projeye işlenmemesi ise işletme açısından problem oluşturabilir.
Örneğin eski projede tek trafo bulunan tesise ikinci bir trafo eklenmiş ancak proje güncellenmemişse mevcut durum ile dokümantasyon arasında farklılık oluşur.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğunda tesisin gerçek durumu ile teknik dokümanların uyumu önemlidir.
Koruma röleleri, elektrik sisteminde meydana gelebilecek belirli arıza koşullarının algılanması ve koruma sisteminin uygun şekilde çalışmasına yardımcı olur.
Yanlış ayarlanmış veya uygun olmayan koruma koordinasyonuna sahip bir sistemde;
Gereksiz açmalar,
Arızanın daha geniş bir bölgeyi etkilemesi,
Trafo veya ekipmanların zarar görmesi,
Enerji kesintisinin uzaması
gibi problemler yaşanabilir.
Bu nedenle koruma rölesinin yalnızca pano içerisinde bulunması yeterli değildir.
Röle ayarlarının tesisin gerçek elektrik yapısıyla uyumlu olması ayrıca değerlendirilmelidir.
Denizli’de özellikle tekstil sektöründe üretim hatlarının enerji sürekliliği önemlidir.
Bir fabrikanın;
Dokuma makineleri,
İplik makineleri,
Boyahane,
Kompresörler,
Pompa sistemleri,
Havalandırma,
Klima santralleri,
Üretim motorları,
Otomasyon sistemleri
gibi çok sayıda elektrikli ekipmanı bulunabilir.
Bu yüklerin tamamı fabrikanın enerji altyapısının çalışma koşullarını etkiler.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğunda yalnızca trafo odasına bakmak yerine tesisin enerji kullanım yapısının da anlaşılması önemlidir.
Organize sanayi bölgelerinde kendi trafosu bulunan işletmelerde YG işletme sorumluluğu daha da önemli hale gelir.
Çünkü işletmenin enerji sistemi;
OSB bağlantısı → YG giriş → hücreler → trafo → ana dağıtım → üretim hatları
şeklinde birbirine bağlı bir yapı oluşturur.
Bu sistemin herhangi bir noktasındaki problem üretim tesisinin tamamını etkileyebilir.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğunun yalnızca yasal bir formalite olarak değil, işletmenin enerji güvenliğinin bir parçası olarak değerlendirilmesi gerekir.
YG tesislerinde bakımın arıza sonrasında yapılması maliyetleri artırabilir.
Örneğin bir trafo arızası meydana geldiğinde yalnızca trafo onarım maliyeti oluşmaz.
Aynı zamanda;
Üretim durabilir,
Personel beklemek zorunda kalabilir,
Siparişler gecikebilir,
Hassas makineler etkilenebilir,
Acil ekipman ve servis maliyetleri ortaya çıkabilir.
Bu nedenle bakım planlamasında kritik ekipmanlar önceden belirlenmelidir.
Trafo, hücreler, kesiciler, koruma röleleri, bağlantılar ve topraklama sistemi gibi bölümler tesisin yapısına göre bakım programına alınabilir.
YG tesislerinde gerekli test ve ölçümler tesisin ekipmanlarına ve teknik ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir.
Örneğin;
Trafo izolasyon testleri,
Yağ testleri,
Topraklama ölçümleri,
Kesici testleri,
Koruma rölesi testleri,
Kablo testleri,
İzolasyon kontrolleri
gibi çalışmalar gündeme gelebilir.
Ancak bütün işletmelere aynı test listesini uygulamak doğru değildir.
Test kapsamı tesisin;
Gerilim seviyesine,
Ekipman tipine,
Yaşına,
Arıza geçmişine,
Bakım durumuna,
Üretim yapısına
göre belirlenmelidir.
Hayır.
Bu iki kavramın birbirinden ayrılması gerekir.
YG işletme sorumluluğu, tesisin işletilmesi, güvenli çalışma düzeninin oluşturulması, teknik takibi ve gerekli bakım/test süreçlerinin planlanması gibi süreklilik gerektiren bir sorumluluktur.
Periyodik kontrol ise ilgili mevzuat ve teknik kriterler kapsamında belirli ekipman veya tesisatın kontrol edilmesine yönelik ayrı bir faaliyettir.
Örneğin trafo ve YG tesisine ilişkin gerekli periyodik kontrollerin yapılması, işletme sorumluluğunun yerine geçmez.
Aynı şekilde işletme sorumluluğu hizmeti de gerekli her teknik testin otomatik olarak yapıldığı anlamına gelmez.
Yüksek gerilim tesislerinde elektriksel riskler nedeniyle çalışma güvenliği kritik öneme sahiptir.
İşletmede;
Yetkisiz kişilerin YG alanlarına girmemesi,
Manevra prosedürlerinin oluşturulması,
Kilitleme/etiketleme uygulamalarının uygun şekilde yürütülmesi,
Çalışma alanlarının güvenli hale getirilmesi,
Gerekli kişisel koruyucu donanımların kullanılması,
Enerjisiz bırakılan sistemlerin güvenliğinin doğrulanması
gibi konular çalışma organizasyonunun bir parçasıdır.
YG tesisinde “elektrikçi işi” olarak görülen basit bir müdahale bile ciddi elektriksel risk taşıyabilir.
YG tesisinde arıza meydana geldiğinde ilk amaç sistemin güvenli hale getirilmesidir.
Arızanın niteliğine göre;
Enerji kesintisi,
Koruma rölesinin açması,
Trafo alarmı,
Hücre arızası,
Kesici problemi,
Kablo arızası,
Topraklama problemi
gibi farklı durumlarla karşılaşılabilir.
Arıza sonrasında doğrudan tekrar enerji vermek yerine arızanın nedeni araştırılmalıdır.
Özellikle koruma rölesinin açtığı bir tesiste “sigorta attı, tekrar kaldıralım” mantığıyla hareket edilmesi YG sistemlerinde doğru bir yaklaşım değildir.
Önce açmaya neden olan durumun anlaşılması gerekir.
Denizli’de üretim yapan bir fabrika için enerji sürekliliği doğrudan üretim kapasitesiyle bağlantılıdır.
Enerji kesintisinin maliyeti yalnızca tüketilmeyen elektrik değildir.
Üretim hattının durması;
Makine duruşu,
Üretim kaybı,
Hammadde kaybı,
Yeniden başlatma süresi,
İş gücü kaybı
gibi sonuçlar oluşturabilir.
Bu nedenle YG işletme sorumluluğunda enerji sürekliliği de teknik planlamanın önemli parçalarından biridir.
YG işletme sorumluluğu fiyatı bütün işletmeler için aynı değildir.
Fiyatlandırmada;
Tesisin YG yapısı,
Trafo sayısı,
Trafo gücü,
Hücre sayısı,
Tesisin büyüklüğü,
İşletmenin çalışma düzeni,
Arıza ve bakım geçmişi,
Gerekli saha ziyaretleri,
Test ve bakım ihtiyaçları
gibi faktörler dikkate alınabilir.
Bu nedenle yalnızca “YG işletme sorumluluğu aylık fiyatı” üzerinden sabit bir rakam vermek doğru değildir.
Öncelikle tesisin mevcut yapısının görülmesi ve sorumluluk kapsamının belirlenmesi gerekir.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol olarak Denizli’de YG işletme sorumluluğunu yalnızca evrak ve imza süreci olarak değerlendirmemek gerekir.
Amaç;
tesisi tanımak → mevcut YG yapısını değerlendirmek → kritik ekipmanları belirlemek → işletme prosedürlerini oluşturmak → bakım ve testleri planlamak → arızaları takip etmek → teknik kayıtları güncel tutmak
şeklinde sürekliliği olan bir işletme düzeni oluşturmaktır.
Özellikle fabrika ve OSB tesislerinde enerji altyapısının üretim sistemiyle birlikte değerlendirilmesi, olası arızaların üretim üzerindeki etkisinin azaltılması açısından önemlidir.
Denizli’de kendi trafosu ve YG tesisi bulunan işletmeler için YG işletme sorumluluğu hizmetinin kapsamı, tesisin gerçek elektrik altyapısı incelenerek belirlenmelidir.
Kendi yüksek gerilim tesisine sahip işletmelerde YG tesisinin güvenli ve teknik kurallara uygun şekilde işletilmesine yönelik profesyonel teknik sorumluluktur.
Tesisin işletme koşullarını takip eder, gerekli bakım ve testlerin planlanmasına yardımcı olur, manevra ve çalışma güvenliği süreçlerini değerlendirir ve tesisin teknik işletme düzeninin sürdürülebilmesine yönelik sorumluluk üstlenir.
Hayır. Trafo önemli bir ekipmandır ancak YG hücreleri, kesiciler, koruma sistemleri, topraklama, işletme prosedürleri ve diğer ilgili ekipmanlar da tesisin yapısına göre değerlendirilir.
Kendi yüksek gerilim tesisine sahip işletmelerde ilgili mevzuat ve tesisin teknik yapısına göre değerlendirilir. Fabrikalar, OSB işletmeleri ve büyük sanayi tesisleri bu kapsama girebilen işletmeler arasındadır.
Hayır. İşletme sorumluluğu sürekli teknik işletme sorumluluğudur. Periyodik kontrol ise belirli ekipman veya tesisatın ilgili kontrol kriterlerine göre incelenmesidir.
Öncelikle tesis güvenli hale getirilmeli ve arızanın nedeni belirlenmelidir. Arızanın nedeni anlaşılmadan sistemin tekrar enerjilendirilmesi doğru değildir.
Gerekli testler tesisin durumuna ve planlanan bakım programına göre belirlenir. İşletme sorumluluğu, gerekli testlerin planlanması ve takibinin yapılmasını içerebilir; testin kendisi ayrıca teknik hizmet olarak gerçekleştirilebilir.
Koruma rölesinin tesisin gerçek elektrik yapısına uygun çalışması, arıza durumunda koruma sisteminin doğru şekilde görev yapması açısından önemlidir.
Evet. Kendi YG tesisine ve trafosuna sahip işletmelerde tesisin güvenli işletilmesi, bakım ve testlerinin planlanması ve teknik süreçlerin takip edilmesi önem taşır.
Trafo ve hücre sayısı, tesisin büyüklüğü, çalışma düzeni, saha ziyaretleri ve teknik ihtiyaçlar gibi faktörlere göre belirlenir. Bu nedenle tesis görülmeden tek bir fiyat vermek doğru değildir.