Denizli'de üretim yapan fabrikalarda ve sanayi işletmelerinde kullanılan makineler, işletmenin üretim kapasitesinin temel parçalarındandır. Tekstil makinelerinden metal işleme tezgâhlarına, CNC makinelerinden preslere, kesim ve delme makinelerinden üretim hatlarında kullanılan özel makinelere kadar çok sayıda ekipman çalışanların günlük faaliyetleri içerisinde yer alır.
Makinenin üretim yapıyor olması, teknik açıdan güvenli olduğu anlamına gelmez. Koruyucu sistemlerin devre dışı bırakılması, acil durdurma düzeneklerinin çalışmaması, elektrik panosundaki uygunsuzluklar, hareketli parçaların korunmaması veya makinede yapılan sonradan değişiklikler çalışan güvenliğini doğrudan etkileyebilir.
Bu nedenle Denizli makine ve tezgâh periyodik muayene hizmetinde yalnızca makinenin çalışıp çalışmadığına bakılmaz. Ekipmanın kullanım amacı, teknik yapısı, güvenlik düzenekleri, hareketli parçaları, kumanda sistemi ve ilgili güvenlik kriterleri birlikte değerlendirilir.
CNS Periyodik Kontrol tarafından yapılan kontrollerde makine ve tezgâhların teknik durumunun ilgili mevzuat ve uygulanabilir standartlar çerçevesinde değerlendirilmesi ve sonuçların raporlanması amaçlanır.
İşletmelerde kullanılan makinelerin türleri sektöre göre önemli ölçüde değişebilir.
Denizli'de özellikle;
Tekstil makineleri
CNC torna tezgâhları
CNC işleme merkezleri
Torna tezgâhları
Freze tezgâhları
Matkap tezgâhları
Pres makineleri
Giyotin makineleri
Abkant presler
Kesim makineleri
Taşlama makineleri
Testere makineleri
Paketleme makineleri
Özel imalat makineleri
Üretim hattı makineleri
Pnömatik makineler
Hidrolik makineler
gibi farklı ekipmanlarla karşılaşılabilir.
Her makinenin çalışma prensibi aynı olmadığı için kontrol yöntemi de aynı olmamalıdır.
Makine kontrolünün temel amacı ekipmanın çalışan açısından güvenli kullanım koşullarını sağlamaya yönelik teknik durumunu değerlendirmektir.
Bir makinenin motorunun çalışması veya üretim yapması tek başına yeterli değildir.
Örneğin bir pres sorunsuz şekilde üretim yapıyor olabilir ancak;
acil durdurma sistemi çalışmıyorsa,
hareketli bölümlere erişim engellenmemişse,
koruyucu kapağı bulunmuyorsa,
kumanda sistemi uygun değilse
makinenin güvenli kullanım açısından ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle periyodik muayene, üretim performansı kontrolünden farklı bir işlemdir.
Denizli'deki tekstil üretim tesislerinde çok farklı makineler aynı işletme içerisinde bulunabilir.
İplik, dokuma, örme, boya, terbiye, konfeksiyon ve yardımcı üretim süreçlerinde kullanılan makinelerin teknik özellikleri birbirinden farklıdır.
Bir tekstil işletmesinde aynı anda;
dokuma makineleri,
iplik makineleri,
kesim makineleri,
pres sistemleri,
paketleme makineleri,
kompresörler,
fan ve havalandırma sistemleri,
konveyörler
gibi çok sayıda ekipman bulunabilir.
Bu nedenle makine kontrolünde yalnızca makinenin markası veya modeli değil, kullanım şekli ve makinenin çalışanlarla etkileşimi de önemlidir.
Makinelerde çalışanların hareketli parçalara erişmesini önleyen koruyucu sistemler önemli güvenlik unsurlarıdır.
Dönen miller, kayışlar, kasnaklar, dişliler, kesici parçalar ve presleme mekanizmaları çalışan açısından mekanik risk oluşturabilir.
Kontrol sırasında makinenin yapısına göre;
sabit koruyucular,
hareketli koruyucular,
kapaklar,
bariyerler,
muhafazalar,
erişim önleyici düzenekler
değerlendirilebilir.
Koruyucunun makine üzerinde bulunması kadar, işlevini yerine getirmesi ve çalışma sırasında güvenlik amacını koruması da önemlidir.
Acil durdurma sistemi, makinede meydana gelen tehlikeli bir durumda hareketin hızlı şekilde durdurulmasına yardımcı olan güvenlik düzeneklerinden biridir.
Makinenin özelliklerine göre;
acil stop butonları,
ipli acil durdurma sistemleri,
güvenlik şalterleri,
kapak emniyetleri,
diğer güvenlik fonksiyonları
değerlendirilebilir.
Acil stop butonunun bulunması tek başına yeterli değildir. Sistemin ilgili güvenlik fonksiyonunu yerine getirip getirmediği de değerlendirilmelidir.
Elektrikle çalışan makinelerde elektrik sistemi de güvenli kullanım açısından önemlidir.
Makinenin yapısına göre;
elektrik panosu,
kablo bağlantıları,
kumanda elemanları,
motor bağlantıları,
koruma düzenekleri,
topraklama,
elektriksel güvenlik unsurları
incelenebilir.
Burada makinenin periyodik muayenesi ile işletmenin genel elektrik tesisatı kontrolünü birbirinden ayırmak gerekir.
Bir makinenin elektriksel açıdan değerlendirilmesi, tesisin tamamının elektrik tesisatı periyodik kontrolünün yapıldığı anlamına gelmez.
Metal gövdeli makinelerde elektriksel güvenlik açısından topraklama önemli bir konudur.
Makine gövdesinde meydana gelebilecek bir yalıtım hatasının çalışan açısından tehlikeli hale gelmemesi için ilgili koruma düzenlerinin uygun olması gerekir.
Bu nedenle makine kontrolünün kapsamına göre;
gövde topraklaması,
koruma iletkeni,
elektrik bağlantıları,
ilgili koruma düzenekleri
değerlendirilebilir.
Topraklama ölçümü ise ayrıca uygulanması gereken elektriksel ölçüm ve kontrol süreçlerinden biri olabilir.
CNC torna ve CNC işleme merkezleri, yüksek hassasiyet ve otomasyon içeren makinelerdir.
Bu makinelerde güvenlik değerlendirmesinde;
kabin ve kapaklar,
kapak emniyetleri,
acil durdurma,
kumanda sistemi,
hareketli bölümlere erişim,
elektrik sistemi,
mekanik aksam
makinenin yapısına göre değerlendirilir.
Özellikle CNC makinesinin koruyucu kapağının üretim sırasında devre dışı bırakılması gibi uygulamalar ayrıca ele alınması gereken güvenlik konularıdır.
Presler, çalışma sırasında yüksek kuvvet uygulayabilen makineler olduğu için güvenlik düzeneklerinin doğru çalışması önemlidir.
Presin yapısına göre;
koruyucular,
kumanda sistemi,
acil durdurma,
iki el kumanda sistemi,
güvenlik şalterleri,
hareketli parçalar,
mekanik bağlantılar
gibi unsurlar değerlendirilebilir.
Burada makinenin teknik tasarımına göre uygulanması gereken güvenlik fonksiyonları dikkate alınmalıdır.
Torna ve freze tezgâhlarında dönen parçalar ve kesici takımlar önemli mekanik riskler oluşturabilir.
Kontrol sırasında makinenin özelliklerine göre;
koruyucular,
mandren bölgesi,
hareketli parçalar,
acil durdurma,
kumanda elemanları,
elektrik sistemi,
mekanik bağlantılar
değerlendirilebilir.
Operatörün çalışma alanının güvenli olması ve tehlikeli hareketli bölümlere gereksiz erişimin önlenmesi önemlidir.
Kesim makinelerinde kesici elemanlar nedeniyle farklı mekanik riskler ortaya çıkabilir.
Bu nedenle makinenin tasarımına göre;
kesim bölgesi koruması,
kumanda sistemi,
acil stop,
güvenlik düzenekleri,
hareketli parçalar,
mekanik bağlantılar
incelenebilir.
Özellikle güvenlik sistemlerinin üretimi hızlandırmak amacıyla devre dışı bırakılması ciddi bir uygunsuzluk oluşturabilir.
Abkant preslerde sacın şekillendirilmesi sırasında yüksek kuvvetler oluşabilir.
Bu nedenle kontrol kapsamında makinenin yapısına göre;
koruma sistemleri,
kumanda sistemi,
acil durdurma,
güvenlik fonksiyonları,
hareketli aksam,
elektrik sistemi
değerlendirilebilir.
Makinenin sonradan değiştirilmiş olması veya güvenlik sistemlerinin üzerinde değişiklik yapılması durumunda bu durumun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sanayi işletmelerinde makineler yıllar boyunca kullanılabilir ve zaman içerisinde çeşitli değişikliklere uğrayabilir.
Örneğin;
motor değiştirilmesi,
otomasyon sistemi yenilenmesi,
PLC değişikliği,
yeni sensör eklenmesi,
koruyucu sistemin değiştirilmesi,
makinenin başka bir hatta taşınması,
kapasite değişikliği
gibi işlemler yapılabilir.
Bu tür değişikliklerin makinenin güvenlik fonksiyonlarına etkisi değerlendirilmelidir.
Eski bir makinenin yeni bir otomasyon sistemiyle çalıştırılması, güvenlik açısından otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez.
Bazı işletmelerde makineler tek başına değil, birbirine bağlı üretim hattının parçası olarak çalışır.
Örneğin;
makine → konveyör → paketleme → paletleme
şeklinde birbirine bağlı bir üretim sistemi bulunabilir.
Bu durumda yalnızca tek bir makineye bakmak yeterli olmayabilir. Makinenin üretim hattındaki diğer ekipmanlarla etkileşimi de dikkate alınabilir.
Özellikle erişim noktaları, acil durdurma düzenekleri ve güvenlik fonksiyonları açısından sistemin genel yapısı önem taşır.
Makine bakımı ile periyodik muayene aynı işlem değildir.
Bakım kapsamında;
yağlama,
parça değişimi,
temizlik,
ayar,
motor bakımı,
mekanik onarım
gibi işlemler yapılabilir.
Periyodik muayene ise makinenin güvenli kullanım açısından teknik değerlendirmesidir.
Dolayısıyla işletmenin bakım ekibi tarafından makineye bakım yapılmış olması, periyodik muayenenin yerine geçmez.
Denizli Organize Sanayi Bölgesi ve çevresindeki üretim işletmelerinde farklı makine grupları kullanılmaktadır.
Tekstil işletmelerinin yanında;
metal işleme,
makine imalatı,
gıda,
plastik,
ambalaj,
otomotiv yan sanayi,
çeşitli üretim tesisleri
gibi farklı sektörlerde makineler bulunabilir.
Bu nedenle kontrol planlamasında işletmenin sektörüne ve makine parkına göre hareket edilmesi gerekir.
Bir tekstil fabrikasının makine kontrolü ile metal işleme fabrikasının kontrol kapsamının tamamen aynı olması beklenmez.
Kontrol öncesinde mümkünse;
makine marka ve modeli,
seri numarası,
üretici bilgileri,
teknik dokümanlar,
önceki kontrol raporu,
bakım kayıtları,
makinede yapılan değişiklikler
hazır bulundurulmalıdır.
Özellikle aynı işletmede çok sayıda makine varsa ekipmanların doğru şekilde tanımlanması raporların izlenebilirliği açısından önemlidir.
Önceki rapor, makinenin teknik geçmişi hakkında bilgi sağlayabilir.
Örneğin önceki kontrolde acil stop, koruyucu kapak, elektrik bağlantısı veya başka bir güvenlik unsuruyla ilgili uygunsuzluk tespit edilmişse yeni kontrolde bu konunun giderilip giderilmediği değerlendirilebilir.
Bu yaklaşım sayesinde periyodik kontrol yalnızca her yıl yeni bir belge hazırlama işlemine dönüşmez.
Bir makinede uygunsuzluk tespit edilmesi, kontrolün başarısız olduğu şeklinde değerlendirilmemelidir.
Önemli olan problemin doğru şekilde tespit edilmesidir.
Uygunsuzluğun niteliğine göre;
koruyucu sistemin yenilenmesi,
acil stop sisteminin düzeltilmesi,
elektriksel bağlantının giderilmesi,
topraklama sorununun çözülmesi,
mekanik parçanın değiştirilmesi,
güvenlik sisteminin yeniden devreye alınması
gibi düzeltici işlemler gerekebilir.
Mevzuat kapsamında ağır kusur olarak değerlendirilen durumlarda ekipmanın güvenli hale getirilmeden kullanılmaması gerekir.
Denizli merkez ve ilçelerinde bulunan fabrikalar, üretim tesisleri, atölyeler, OSB işletmeleri ve diğer işyerlerinde kullanılan makineler için kontrol planlaması yapılabilir.
Merkezefendi, Pamukkale, Honaz, Sarayköy, Çivril, Tavas, Acıpayam, Buldan ve diğer ilçelerde hizmet planlaması işletmenin konumuna ve ekipman durumuna göre yapılabilir.
Özellikle çok sayıda makinenin bulunduğu fabrikalarda kontrol öncesinde makine envanterinin çıkarılması, kontrol sürecinin daha düzenli yürütülmesini sağlar.
Güncel mevzuat kapsamında periyodik kontrol hizmetlerinde işveren ile yetkili kişi arasındaki İSG-KATİP sürecinin ilgili kurallara uygun yürütülmesi gerekir.
Periyodik kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin EKİPNET kaydı ve raporun gerekli teknik ve izlenebilirlik bilgilerini içermesi önemlidir.
Bu nedenle işletme açısından yalnızca bir kontrol raporu almak değil, hizmetin yetkili kişi ve mevzuata uygun süreç içerisinde gerçekleştirilmesi önem taşır.
Makine ve tezgâh periyodik muayene fiyatları ekipmanın türüne ve kontrol kapsamına göre değişebilir.
Fiyatı etkileyebilecek faktörler arasında;
makine sayısı,
makine türleri,
teknik özellikler,
tesisin konumu,
erişim koşulları,
kontrol kapsamı,
önceki raporlar,
aynı tesiste kontrol edilecek diğer ekipmanlar
bulunabilir.
Tek bir CNC tezgâhı ile yüzlerce makinenin bulunduğu üretim tesisinin kontrolü aynı kapsamda değerlendirilemez.
Bu nedenle teklif aşamasında makine listesi, adet ve mümkünse önceki kontrol raporlarının paylaşılması daha doğru fiyatlandırma yapılmasını sağlar.
CNS Periyodik Kontrol, Denizli'deki işletmelerde kullanılan makine ve tezgâhların kontrol süreçlerini ekipmanın teknik özelliklerine göre planlar.
Amaç yalnızca makinenin çalışıp çalışmadığını kontrol etmek değil; çalışanların makineyle etkileşiminden kaynaklanabilecek mekanik ve elektriksel riskleri, güvenlik düzeneklerini ve ekipmanın teknik durumunu ilgili kontrol kriterleri kapsamında değerlendirmektir.
Tekstil fabrikaları, OSB işletmeleri, makine imalat tesisleri, metal işletmeleri ve diğer üretim tesislerinde makine parkı birbirinden farklı olduğundan kontrol kapsamı da işletmeye göre belirlenmelidir.
Makine periyodik muayenesi nedir?
Makinenin güvenli kullanım açısından teknik durumunun ilgili mevzuat ve uygulanabilir teknik kriterler kapsamında değerlendirilmesi ve sonuçların raporlanmasıdır.
CNC tezgâhlarının periyodik kontrolü yapılır mı?
Makinenin niteliğine ve tabi olduğu mevzuata göre gerekli kontrol süreçleri uygulanabilir.
Torna ve freze tezgâhlarında nelere bakılır?
Makinenin yapısına göre koruyucular, hareketli parçalar, acil durdurma sistemi, kumanda elemanları, elektrik sistemi ve diğer güvenlik unsurları değerlendirilir.
Makine bakımını yaptırmak periyodik muayene yerine geçer mi?
Hayır. Bakım ve periyodik muayene farklı işlemlerdir.
Makine kontrolünde acil stop sistemi incelenir mi?
Evet. Makinenin tasarımına ve güvenlik fonksiyonlarına göre acil durdurma sistemi kontrol kapsamında değerlendirilir.
Makine topraklaması kontrol edilir mi?
Makinenin elektriksel güvenlik kapsamına göre topraklama ve ilgili koruma düzenleri değerlendirilebilir. İşletmenin genel topraklama ölçümü ise ayrıca ele alınabilir.
Makine kontrolünde koruyucu kapaklara bakılır mı?
Evet. Hareketli veya tehlikeli bölümlere erişimi önleyen koruyucu sistemler makinenin yapısına göre değerlendirilir.
Denizli'de makine periyodik muayenesi hangi işletmelerde yapılabilir?
Fabrikalar, tekstil işletmeleri, OSB tesisleri, makine imalatçıları, metal işletmeleri, atölyeler ve makine kullanan diğer işletmelerde ekipmanın niteliğine göre kontrol planlaması yapılabilir.
Makineye sonradan yapılan değişiklikler kontrol sırasında dikkate alınır mı?
Evet. Özellikle makinenin güvenlik fonksiyonlarını etkileyebilecek otomasyon, motor, koruyucu veya mekanik değişiklikler değerlendirilmelidir.
Makine periyodik kontrol raporunda EKİPNET bilgisi bulunur mu?
Güncel mevzuat kapsamında yetkili kişinin kayıt ve izlenebilirlik bilgilerinin raporlama sürecinde mevzuata uygun şekilde yer alması gerekir.
İSG-KATİP süreci makine periyodik kontrolünde önemli midir?
Evet. Güncel mevzuat kapsamında periyodik kontrol hizmetlerinde işveren ile yetkili kişi arasındaki İSG-KATİP sürecinin ilgili kurallara uygun yürütülmesi gerekir.