Çeşme’de faaliyet gösteren oteller, restoranlar, mağazalar, depolar, atölyeler, üretim tesisleri, ticari işletmeler ve diğer çalışma alanlarında elektriksel güvenliğin temel unsurlarından biri topraklama sistemidir. Topraklama sisteminin amacı yalnızca bir ölçüm değerinin düşük çıkmasını sağlamak değildir. Elektrik tesisatında oluşabilecek hata akımlarının güvenli şekilde iletilmesi, dokunma geriliminin sınırlandırılması ve koruma düzenlerinin doğru çalışabilmesi için topraklama sisteminin tesisatın genel yapısıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Çeşme topraklama ölçümü, mevcut topraklama sisteminin teknik durumunu belirlemek amacıyla gerçekleştirilen ölçüm ve inceleme çalışmalarını kapsar. Ölçüm sırasında topraklama elektrodu, topraklama iletkenleri, ana topraklama bağlantıları, eşpotansiyel bağlantılar ve tesisin kullanım amacına göre ilgili topraklama noktaları değerlendirilir.
Özellikle Çeşme gibi turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelerde oteller, restoranlar, marina ve ticari işletmelerin teknik altyapısında sezon boyunca çok sayıda elektrikli cihaz ve ekipman çalışmaktadır. Bu nedenle topraklama sisteminin yalnızca kurulmuş olması değil, mevcut durumunun ölçülerek teknik açıdan değerlendirilmesi önem taşır.
Topraklama ölçümünün temel amacı, tesisin topraklama sisteminin mevcut durumunu belirlemek ve elektriksel koruma açısından değerlendirmektir.
Bir topraklama sisteminde zaman içerisinde çeşitli değişiklikler meydana gelebilir. Topraklama elektrotlarında korozyon oluşabilir, bağlantılar gevşeyebilir, iletkenlerde mekanik hasar meydana gelebilir veya tesisin elektrik altyapısı sonradan yapılan ilaveler nedeniyle ilk tasarımından farklı bir hale gelebilir.
Bu nedenle daha önce ölçülmüş bir topraklama değerinin sürekli olarak aynı kalacağı varsayılmamalıdır.
Çeşme’de özellikle dış ortam koşullarına maruz kalan işletmelerde topraklama sisteminin bağlantı ve elektrotlarının fiziksel durumu da önem taşır. Nem, korozyon, mekanik etkiler ve tesisatta yapılan tadilatlar sistemin performansını etkileyebilir.
Topraklama ölçümü ile temel olarak şu sorulara cevap aranır:
Topraklama sisteminin ölçülen direnci nedir?
Topraklama elektrodu ve bağlantıları çalışır durumda mıdır?
Ana topraklama bağlantılarında süreklilik mevcut mudur?
Elektrikli ekipmanların koruyucu iletken bağlantıları uygun mudur?
Eşpotansiyel bağlantılar doğru şekilde oluşturulmuş mudur?
Mevcut değer tesisin elektriksel koruma sistemi açısından uygun mudur?
Ölçüm sonucunda giderilmesi gereken teknik bir uygunsuzluk bulunuyor mu?
Bu nedenle topraklama ölçümü yalnızca cihazın ekranda gösterdiği bir sayıdan ibaret değildir. Ölçüm sonucunun tesisin elektrik sistemiyle birlikte yorumlanması gerekir.
Topraklama ölçümlerinde en çok kullanılan parametrelerden biri topraklama direncidir.
Topraklama direnci, topraklama elektrodu ile referans toprak arasındaki elektriksel davranışın değerlendirilmesinde kullanılan önemli bir parametredir.
Ancak burada önemli bir teknik ayrım vardır:
Topraklama direnci ile tesisin tamamındaki elektriksel koruma koşulları aynı şey değildir.
Bir tesisin topraklama direnci ölçülmüş ve belirli bir değer bulunmuş olabilir. Fakat yalnızca bu değere bakılarak bütün elektrik tesisatının güvenli olduğu sonucuna varılamaz.
Elektrik tesisatının yapısı, koruma düzenleri, iletken kesitleri, bağlantılar, koruyucu iletken sürekliliği, kaçak akım koruma düzenleri ve topraklama düzenlemesinin türü birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle profesyonel bir Çeşme topraklama ölçümü, ölçüm değerinin kaydedilmesinin yanında sistemin teknik açıdan incelenmesini de kapsamalıdır.
Topraklama sisteminin yapısına göre ölçüm ve kontroller farklı noktalarda gerçekleştirilebilir.
Bir işletmede yalnızca ana topraklama elektroduna bakılması yeterli olmayabilir.
Tesisin yapısına göre aşağıdaki noktalar değerlendirilebilir:
Ana topraklama barası, tesisin topraklama sisteminin önemli bağlantı noktalarından biridir.
Burada topraklama iletkenlerinin bağlantıları, iletkenlerin fiziksel durumu ve bağlantıların uygunluğu incelenir.
Topraklama elektrodu; çubuk, levha, şerit veya tesisin tasarımına uygun başka bir elektrot sistemi şeklinde olabilir.
Elektrodun türü, yerleşimi ve toprakla ilişkisi sistemin ölçüm sonuçlarını etkileyen faktörler arasındadır.
Ana dağıtım panosu ve tali panolarda koruyucu iletken bağlantıları kontrol edilebilir.
Pano içerisindeki PE bağlantılarının durumu, bağlantı noktalarının fiziksel bütünlüğü ve ilgili iletkenlerin sürekliliği değerlendirilmelidir.
Metal gövdeli makinelerde koruyucu iletken bağlantılarının durumu önemlidir.
Özellikle otel mutfakları, çamaşırhaneler, teknik hacimler, pompalar, motorlar, HVAC sistemleri ve endüstriyel ekipmanlarda bu bağlantılar kontrol edilebilir.
Tesis içerisinde aynı anda dokunulabilecek iletken bölümlerin potansiyel farklarının kontrol altında tutulmasına yönelik eşpotansiyel bağlantılar da sistemin önemli parçalarındandır.
Topraklama sisteminin ölçülmesinde tesisin yapısına ve ölçüm koşullarına göre farklı yöntemlerden yararlanılabilir.
En bilinen yöntemlerden biri üç kazıklı topraklama ölçüm yöntemidir.
Üç kazıklı yöntemde ölçüm cihazı ile topraklama elektrodu arasında belirli bir ölçüm düzeni oluşturulur.
Genel olarak:
Test edilen topraklama elektrodu,
yardımcı akım elektrodu,
yardımcı potansiyel elektrodu
kullanılarak ölçüm gerçekleştirilir.
Cihaz, oluşturulan test devresinden yararlanarak topraklama sisteminin direncini hesaplar.
Bu yöntem, uygun saha koşulları bulunduğunda topraklama direncinin değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biridir.
Ancak ölçüm mesafeleri, elektrotların yerleşimi ve çevrede bulunan diğer topraklama sistemleri ölçüm sonucunu etkileyebileceğinden ölçümün doğru prosedürle gerçekleştirilmesi gerekir.
Bazı tesislerde ölçüm koşulları nedeniyle pens tipi topraklama ölçüm cihazlarından yararlanılabilir.
Bu yöntemin en önemli avantajlarından biri, uygun sistemlerde yardımcı kazık kullanılmasına gerek kalmadan ölçüm yapılabilmesidir.
Ancak pens tipi ölçüm her topraklama sisteminde ve her koşulda üç kazıklı yöntemin doğrudan alternatifi olarak değerlendirilmemelidir.
Ölçüm yönteminin seçilmesi için tesisin topraklama yapısının bilinmesi gerekir.
Özellikle birbirine bağlı birden fazla topraklama yolu bulunan sistemlerde ölçüm sonucunun doğru yorumlanması önemlidir.
Bu nedenle “pens cihazıyla ölçüm yaptık ve değer çıktı” yaklaşımı teknik açıdan yeterli değildir.
Profesyonel bir ölçüm çalışmasında kullanılan cihazın ölçüm yapılacak sistemin özelliklerine uygun olması gerekir.
Topraklama ölçümünde kullanılan cihazlar arasında:
Topraklama direnç test cihazları
Dijital topraklama ölçüm cihazları
Pens tipi topraklama ölçüm cihazları
Çok fonksiyonlu elektriksel test cihazları
bulunabilir.
Cihazın teknik özelliklerinin yanı sıra ölçümün doğru bağlantı ve yöntemle yapılması da önemlidir.
Çünkü yüksek kaliteli bir ölçüm cihazı dahi yanlış bağlantı, hatalı elektrot yerleşimi veya uygun olmayan ölçüm koşullarında doğru sonuç vermeyebilir.
Çeşme’de topraklama ölçümü yaptıran işletmelerin en sık sorduğu sorulardan biri:
“Topraklama kaç ohm olmalı?”
Bu soruya bütün tesisler için geçerli tek bir rakamla cevap vermek teknik açıdan doğru değildir.
Topraklama sisteminin kabul edilebilirliği; tesisin elektrik sisteminin yapısına, topraklama düzenlemesine, koruma düzenlerine, sistem tasarımına, kullanılan ekipmanlara ve uygulanması gereken standart ve mevzuat hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
Dolayısıyla yalnızca “değer 1 ohm'un altında mı?” şeklinde bir yaklaşım bütün tesislere uygulanamaz.
Örneğin farklı topraklama düzenlerine sahip tesislerde koruma koşulları farklı şekilde değerlendirilebilir.
Ayrıca ölçüm değerinin düşük olması tek başına tesisin bütün elektriksel koruma koşullarının uygun olduğunu göstermez.
Bu nedenle raporda yalnızca ölçüm sonucu değil, ölçüm yapılan nokta ve sistemin teknik değerlendirmesi de açıkça belirtilmelidir.
Topraklama direncinin düşük olması genel olarak olumlu bir parametredir. Ancak elektriksel güvenliği yalnızca bu değere indirgemek doğru değildir.
Örneğin bir işletmede topraklama elektrodunun direnci uygun bir değer gösterebilir. Buna rağmen bir makinenin koruyucu iletken bağlantısında kopukluk bulunuyorsa makine gövdesinin hata durumunda güvenli şekilde topraklanmasıyla ilgili problem ortaya çıkabilir.
Benzer şekilde kaçak akım koruma düzenlerinin çalışma koşulları da ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle topraklama ölçümü ile:
topraklama direnci ölçümü
ve
elektrik tesisatının tamamının güvenlik değerlendirmesi
birbirine karıştırılmamalıdır.
Çeşme'deki otellerde topraklama sistemi, yalnızca odalardaki prizlerden ibaret değildir.
Bir otelin teknik altyapısında çok sayıda elektrikli sistem bulunabilir.
Bunlar arasında:
Elektrik dağıtım panoları
Jeneratör
UPS sistemleri
Klima ve HVAC sistemleri
Su pompaları
Hidrofor sistemleri
Havuz ekipmanları
Mutfak cihazları
Çamaşırhane ekipmanları
Kazan ve sıcak su sistemleri
Soğutma sistemleri
Asansörler
Teknik makine ve ekipmanlar
gibi çok sayıda sistem yer alabilir.
Bu ekipmanların elektriksel koruma sistemleri değerlendirilirken topraklama bağlantılarının da tesisin genel elektrik sistemiyle birlikte ele alınması gerekir.
Özellikle sezon öncesinde yapılan teknik kontroller sırasında yeni eklenen cihazlar ve tadilat gören elektrik panoları ayrıca değerlendirilmelidir.
Restoranlarda yüksek güçlü mutfak ekipmanları, metal gövdeli cihazlar, bulaşık makineleri, soğutma sistemleri, fırınlar ve çeşitli elektrikli ekipmanlar kullanılabilir.
Mutfak ortamında elektrik ve suyun aynı çalışma alanında bulunması nedeniyle elektriksel koruma sistemlerinin doğru tasarlanması ve korunması önemlidir.
Topraklama ölçümünde yalnızca ana topraklama elektrodunun değeri değil, ilgili ekipmanların koruyucu iletken bağlantıları ve sistemin genel yapısı da değerlendirilmelidir.
Çeşme'de özellikle sezonluk yoğunluk yaşayan restoranlarda sezon başlamadan önce elektriksel kontrollerin planlanması işletme güvenliği açısından faydalı olabilir.
Çeşme Sanayi Sitesi ve benzeri çalışma alanlarında bulunan atölye ve işletmelerde motorlar, kaynak makineleri, kompresörler, metal işleme makineleri ve çeşitli elektrikli ekipmanlar kullanılabilir.
Bu tesislerde topraklama sistemi daha yüksek sayıda makine ve ekipmanla birlikte değerlendirilmelidir.
Bir makinenin gövdesindeki kaçak veya izolasyon hatasında koruyucu iletkenin ve topraklama sisteminin doğru çalışması, koruma düzenlerinin işlevini yerine getirmesi açısından önemlidir.
Bu nedenle ölçüm sırasında işletmenin sadece ana elektrik panosuna bakılması yerine, tesisin kullanım yapısına göre kritik ekipmanlar da değerlendirilmelidir.
Bu konu Çeşme'deki işletmeler açısından özellikle önemlidir.
Paratoner veya yıldırımdan korunma sistemi topraklaması ile elektrik tesisinin koruyucu topraklaması kavramsal olarak aynı amaç ve sistem değildir.
Yıldırımdan korunma sisteminde yıldırım akımının güvenli şekilde toprağa aktarılması hedeflenirken, elektrik tesisindeki koruyucu topraklamanın temel amacı hata durumlarında elektriksel güvenliğin sağlanmasına katkıda bulunmaktır.
İki sistem arasındaki bağlantılar tesisin tasarımına, standardına ve uygulanmış koruma sistemine göre değerlendirilmelidir.
Bu nedenle “paratonerin toprağı iyi çıktı, tesisin topraklaması da tamamdır” şeklinde bir değerlendirme yapılması doğru değildir.
Çeşme paratoner ölçümü ve yıldırımdan korunma sistemi ayrıca incelenmesi gereken bir konudur.
Hayır.
Bu iki işlem sık şekilde birbirine karıştırılmaktadır.
Topraklama ölçümü, topraklama sisteminin elektriksel özelliklerinin değerlendirilmesini kapsar.
Kaçak akım koruma düzeninin testi ise koruma cihazının belirlenen çalışma koşullarında davranışının test edilmesini amaçlar.
Bir tesisin elektriksel güvenliğini değerlendirmek için gerektiğinde bu iki inceleme birlikte ele alınabilir; ancak biri diğerinin yerine geçmez.
Bu ayrım özellikle işletmelerin teknik kontrol raporlarını değerlendirirken önemlidir.
Profesyonel bir ölçüm çalışmasının sonunda ölçüm sonuçlarının kayıt altına alınması gerekir.
Raporda, yapılan çalışmanın niteliğine bağlı olarak aşağıdaki bilgiler bulunabilir:
İşletmenin adı
Tesisin adresi
Ölçüm tarihi
Ölçüm yapılan bölüm veya nokta
Topraklama sisteminin tanımı
Kullanılan ölçüm yöntemi
Kullanılan ölçüm cihazı
Cihazın teknik bilgileri
Ölçüm sonuçları
Ölçüm noktalarının tanımı
Teknik değerlendirme
Tespit edilen uygunsuzluklar
Gerekli görülen düzeltici işlemler
Ölçümü gerçekleştiren kişinin bilgileri
Ölçüm raporunun açık ve izlenebilir olması, ilerleyen dönemlerde yapılacak kontroller açısından da önem taşır.
Bir sonraki ölçümde önceki sonuçlarla karşılaştırma yapılabilmesi, sistemde meydana gelen değişikliklerin takip edilmesine yardımcı olabilir.
Ölçüm sonucunda teknik açıdan uygun olmayan bir durum tespit edilmesi halinde öncelikle problemin kaynağının belirlenmesi gerekir.
Her yüksek ölçüm değerinde doğrudan yeni topraklama çubuğu çakılması doğru yaklaşım değildir.
Öncelikle:
Ölçüm yöntemi ve bağlantıları kontrol edilir.
Topraklama iletkenlerinin bağlantıları incelenir.
Ana topraklama barası değerlendirilir.
Elektrot bağlantıları kontrol edilir.
Koruyucu iletken sürekliliği incelenir.
Tesisin topraklama düzeni değerlendirilir.
Gerekiyorsa topraklama sistemi üzerinde iyileştirme yapılır.
Yapılan işlem sonrasında tekrar ölçüm gerçekleştirilir.
Böylece sorunun gerçek kaynağı belirlenmeden yapılan rastgele müdahalelerin önüne geçilebilir.
Topraklama ölçümünün zamanı, tesisin niteliğine, uygulanması gereken mevzuata ve ilgili kontrol şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Bunun yanında yalnızca mevzuatta belirtilen kontrol dönemini beklemek de her durumda doğru yaklaşım değildir.
Aşağıdaki durumlarda yeniden ölçüm veya teknik inceleme ihtiyacı ortaya çıkabilir:
Yeni elektrik tesisatı oluşturulması
Elektrik panolarında değişiklik yapılması
Yeni makinelerin kurulması
Topraklama sisteminde tadilat yapılması
Jeneratör veya başka güç sistemlerinin eklenmesi
Yıldırımdan korunma sisteminde değişiklik yapılması
Elektriksel arıza yaşanması
Tesisin kullanım amacının değişmesi
Ölçüm değerlerinde önceki dönemlere göre belirgin değişiklik görülmesi
Özellikle sezonluk çalışan oteller ve turizm işletmelerinde sezon öncesi teknik kontrol programına topraklama ölçümünün dahil edilmesi, tesisin açılış öncesi elektriksel durumunun değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Topraklama ölçüm hizmetinin fiyatı her işletme için aynı değildir.
Fiyatı etkileyebilecek başlıca faktörler şunlardır:
Tesisin büyüklüğü
Ölçüm noktalarının sayısı
Topraklama sisteminin yapısı
İşletmenin konumu
Ölçüm yönteminin gereklilikleri
Rapor kapsamı
Elektrik panosu ve ekipman sayısı
Birden fazla bina bulunması
İlave teknik kontrollerin talep edilmesi
Bu nedenle yalnızca “topraklama ölçümü kaç TL?” sorusuyla fiyat karşılaştırması yapmak yerine, hizmetin kapsamının net olarak belirlenmesi gerekir.
Özellikle büyük otel, işletme ve sanayi tesislerinde yalnızca tek bir ölçüm değerinin verilmesi ile kapsamlı teknik inceleme aynı hizmet olarak değerlendirilmemelidir.
İşletme sahipleri ve teknik yöneticiler hizmet alırken öncelikle yapılacak çalışmanın kapsamını netleştirmelidir.
Şu sorular sorulabilir:
Kaç noktada ölçüm yapılacak?
Hangi ölçüm yöntemi kullanılacak?
Ölçüm cihazının teknik özellikleri nedir?
Ölçüm sonuçları raporlanacak mı?
Ölçüm noktaları raporda belirtilecek mi?
Uygunsuzluklar teknik olarak açıklanacak mı?
Sadece topraklama direnci mi ölçülecek?
Koruyucu iletken ve bağlantılar da incelenecek mi?
Paratoner topraklaması ayrıca değerlendirilecek mi?
İşletmenin elektrik sistemiyle ilgili ilave kontroller gerekiyor mu?
Bu sorular, alınacak hizmetin gerçek kapsamını anlamaya yardımcı olur.
Topraklama sistemi, elektrik tesisatının güvenlik zincirinin yalnızca bir parçasıdır.
İyi bir teknik değerlendirmede:
topraklama sistemi + koruyucu iletkenler + koruma düzenleri + eşpotansiyel bağlantılar + tesisin elektriksel yapısı
bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
Bu nedenle profesyonel bir Çeşme topraklama ölçümünün amacı yalnızca bir “ohm değeri” vermek değil, ölçülen sistemin teknik durumunu anlaşılır ve izlenebilir şekilde ortaya koymaktır.
Özellikle oteller, restoranlar, ticari işletmeler, atölyeler, depolar ve teknik altyapısı geniş tesislerde ölçüm sonuçlarının geçmiş kayıtlarla karşılaştırılması da işletmenin elektriksel güvenlik yönetimine katkı sağlayabilir.
Çeşme topraklama ölçümü nedir?
Bir tesisin topraklama sisteminin elektriksel durumunu belirlemek amacıyla yapılan ölçüm ve teknik değerlendirme çalışmasıdır.
Topraklama ölçümü kaç ohm olmalıdır?
Bütün tesisler için geçerli tek bir ohm sınırı bulunmaz. Değer; tesisin topraklama düzeni, koruma sistemi, tasarımı ve uygulanması gereken teknik kriterler dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Topraklama ölçümü ile elektrik tesisatı kontrolü aynı mıdır?
Hayır. Topraklama ölçümü belirli bir teknik parametreyi ve ilgili bağlantıları değerlendirirken elektrik tesisatı kontrolü daha geniş kapsamlı bir incelemedir.
Paratoner topraklaması ayrıca kontrol edilir mi?
Yıldırımdan korunma sisteminin yapısına göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekir. Paratoner topraklaması, genel tesis topraklamasıyla otomatik olarak aynı kabul edilmemelidir.
Topraklama ölçümü oteller için önemli midir?
Evet. Otellerde çok sayıda elektrikli ekipman ve teknik sistem bulunduğundan topraklama sistemi tesisin genel elektriksel güvenliği içerisinde değerlendirilmelidir.
Ölçüm sonucunda yüksek değer çıkarsa ne yapılır?
Öncelikle ölçümün doğruluğu, bağlantılar ve topraklama sisteminin yapısı incelenir. Sorunun kaynağı belirlendikten sonra gerekli teknik