Aydın kompanzasyon panosu, işletmenin reaktif güç ihtiyacına göre projelendirilmesi gereken elektrik dağıtım ekipmanlarından biridir. Fabrika, atölye, organize sanayi tesisi, otel, alışveriş merkezi, pompa istasyonu, soğuk hava deposu ve yüksek elektrik tüketimine sahip ticari işletmelerde kompanzasyon panosunun kapasitesi ve kademe yapısı tesisin gerçek yük karakteristiğine uygun seçilmelidir.
Aydın kompanzasyon panosu imalatı, yalnızca bir pano içerisine kondansatör ve röle yerleştirilmesinden ibaret değildir. Projelendirme aşamasında tesisin aktif gücü, reaktif gücü, cosφ değeri, trafo gücü, yük profili, harmonik seviyesi, gerekli kVAr kapasitesi ve mevcut elektrik altyapısı birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle yeni kompanzasyon panosu yaptırmak isteyen işletmelerde veya eski panosunu yenilemek isteyen tesislerde kompanzasyon hesabı → kademe tasarımı → ekipman seçimi → pano imalatı → montaj → devreye alma → ölçüm ve test süreci birlikte ele alınmalıdır.
Kompanzasyon panosu, elektrik tesisinin reaktif güç ihtiyacının kontrol edilmesi amacıyla kullanılan otomatik veya gerektiğinde farklı yapıda tasarlanabilen bir elektrik panosudur.
Otomatik kompanzasyon panosunda genel olarak:
bulunabilir.
Pano içerisindeki kondansatör kademeleri, tesisin yük durumuna göre otomatik olarak devreye alınıp çıkarılır.
Kompanzasyon panosu imalatından önce projenin hazırlanması gerekir.
Projelendirmede öncelikle tesisin elektriksel yapısı değerlendirilir.
İncelenebilecek bilgiler:
Bu veriler doğrultusunda kompanzasyon panosunun kapasitesi belirlenebilir.
Gerekli kompanzasyon gücünün hesaplanmasında kullanılan temel formüllerden biri:
Qc = P × (tanφ₁ − tanφ₂)
şeklindedir.
Burada:
Qc: Gerekli kompanzasyon gücü
P: Aktif güç
φ₁: Mevcut güç faktörüne karşılık gelen açı
φ₂: Hedef güç faktörüne karşılık gelen açı
olarak değerlendirilir.
Örneğin tesisin aktif gücü ve mevcut cosφ değeri biliniyorsa hedef cosφ'ye ulaşmak için yaklaşık gerekli kVAr kapasitesi hesaplanabilir.
Ancak gerçek pano tasarımında yalnızca teorik hesap yeterli değildir. Yük değişimleri ve kademe yapısı da dikkate alınmalıdır.
Kompanzasyon panosunun önemli konularından biri kademe yapısıdır.
Örneğin bir pano:
5 + 10 + 10 + 20 + 25 + 25 + 50 kVAr
şeklinde tasarlanabilir.
Başka bir tesiste:
10 + 10 + 20 + 20 + 20 + 30 + 40 kVAr
gibi farklı bir yapı kullanılabilir.
Kademe yapısı tesisin minimum ve maksimum yükleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
Çok büyük ilk kademe kullanılması düşük yükte aşırı kompanzasyon riskini artırabilir.
Çok küçük kademeler kullanılması ise pano içerisindeki ekipman sayısını ve maliyeti artırabilir.
Bu nedenle kademe tasarımı tesis yük profiline göre yapılmalıdır.
Kondansatör seçerken yalnızca kVAr değerine bakmak yeterli değildir.
Değerlendirilebilecek teknik özellikler:
olabilir.
Harmoniklerin bulunduğu tesislerde standart kondansatör yerine sistem koşullarına uygun farklı çözümler gerekebilir.
Tesisin harmonik yapısına göre reaktörlü kompanzasyon tasarlanabilir.
Reaktörlü kompanzasyon panosunda kondansatörler ile seri çalışan reaktörler bulunur.
Bu sistemlerde:
birlikte değerlendirilmelidir.
Reaktör seçimi rastgele yapılmamalıdır.
Yanlış reaktör seçimi kompanzasyon sisteminin performansını olumsuz etkileyebilir.
Yeni pano tasarımından önce özellikle büyük sanayi tesislerinde harmonik analizi önemli olabilir.
Ölçümlerde:
gibi değerler değerlendirilebilir.
Bu analiz sonucunda:
Standart kompanzasyon
veya
Reaktörlü kompanzasyon
veya
Aktif harmonik filtre
gibi çözümler arasından uygun sistem belirlenebilir.
Kompanzasyon rölesi panonun kontrol merkezidir.
Röle seçiminde:
gibi özellikler dikkate alınabilir.
Pano kapasitesine uygun olmayan röle seçimi, kademelerin doğru yönetilememesine neden olabilir.
Kondansatör kontaktörleri, kondansatör kademelerinin devreye alınması sırasında özel çalışma koşullarına maruz kalır.
Bu nedenle kondansatör anahtarlama uygulamasına uygun kontaktörlerin seçilmesi önemlidir.
Kontaktör seçiminde:
dikkate alınmalıdır.
Kompanzasyon panosunda koruma elemanları da doğru şekilde seçilmelidir.
Kullanılan sistemde:
gibi elemanlar bulunabilir.
Koruma elemanlarının kapasitesi pano tasarımına ve ekipmanların teknik özelliklerine uygun olmalıdır.
Kompanzasyon panosunda kullanılan bakır baraların taşıyabileceği akım kapasitesi dikkate alınmalıdır.
Bara tasarımında:
gibi kriterler değerlendirilebilir.
Özellikle yüksek güçlü kompanzasyon panolarında bara tasarımı kritik bir konudur.
Kompanzasyon panosunda kondansatörler ve reaktörler çalışma sırasında ısı oluşturabilir.
Bu nedenle pano tasarımında:
gibi unsurlar dikkate alınabilir.
Pano içerisindeki sıcaklığın gereğinden fazla yükselmesi ekipmanların çalışma ömrünü olumsuz etkileyebilir.
Projelendirme tamamlandıktan sonra pano imalat aşamasına geçilir.
İmalat sırasında:
İmalat tamamlandıktan sonra pano devreye alınmadan önce bağlantılar ve ekipmanlar kontrol edilmelidir.
Pano montajında mevcut elektrik altyapısının uygunluğu kontrol edilir.
Montaj öncesinde:
değerlendirilmelidir.
Pano yalnızca elektriksel olarak değil, işletme ve bakım açısından da erişilebilir bir konumda olmalıdır.
Montaj tamamlandıktan sonra sistemin devreye alınması gerçekleştirilir.
Kontroller arasında:
bulunabilir.
Kademeler kontrollü şekilde devreye alınarak sistemin davranışı izlenmelidir.
Devreye alma sırasında sistemin çalışma durumuna göre farklı testler gerçekleştirilebilir.
Örneğin:
Her kondansatör kademesinin doğru çıkış üzerinden çalışıp çalışmadığı kontrol edilir.
Rölenin ölçüm ve kontrol fonksiyonları değerlendirilir.
Kontaktörlerin doğru şekilde devreye girip çıktığı kontrol edilir.
Kondansatörlerin çalışma durumu ve uygunluğu değerlendirilir.
Gerekli durumlarda yük altında sıcaklık farklılıkları incelenebilir.
Tesisin yapısına göre THDi ve THDv gibi değerler değerlendirilebilir.
Eski kompanzasyon panosunun tamamen değiştirilmesi her zaman zorunlu değildir.
Mevcut pano:
revizyon yapılması değerlendirilebilir.
Ancak eski pano yetersizse yeni pano tasarımı daha uygun olabilir.
Revizyon kapsamında:
gibi çalışmalar yapılabilir.
Revizyon kararı mevcut panonun teknik durumuna göre verilmelidir.
Aydın kompanzasyon panosu fiyatı sabit değildir.
Fiyatı etkileyen başlıca unsurlar:
olabilir.
Özellikle reaktörlü veya özel tasarımlı panoların maliyeti standart otomatik kompanzasyon panolarından farklıdır.
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Pano kapasitesi:
Aktif güç + mevcut cosφ + hedef cosφ + yük profili + harmonik koşulları
birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Örneğin 500 kW gücündeki iki işletmenin aynı kompanzasyon panosuna ihtiyaç duyması zorunlu değildir.
Bir işletmede motor yükleri sürekli çalışırken diğer işletmede yükler sık sık değişebilir.
Dolayısıyla kompanzasyon panosu kapasitesi kW değerinden doğrudan çıkarılamaz.
Kompanzasyon panosu tasarımında elektrik tesisinin niteliğine göre ilgili elektrik tesisleri mevzuatı, iş sağlığı ve güvenliği hükümleri ve uygulanabilir teknik standartlar dikkate alınmalıdır.
Özellikle pano tasarımı, alçak gerilim elektrik tesisleri, koruma, topraklama, ekipman seçimi ve işletme güvenliği açısından ilgili güncel standartların kontrol edilmesi gerekir.
İşletmelerde elektriksel çalışmalar ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında iş güvenliği şartları gözetilerek yürütülmelidir.
Mevzuat kapsamındaki periyodik kontroller ile kompanzasyon panosunun bakım, proje, imalat ve devreye alma hizmetleri birbirinden farklıdır.
Kompanzasyon panosu ihtiyacı bulunan işletmeler arasında:
bulunabilir.
Özellikle yüksek sayıda motor ve güç elektroniği ekipmanı bulunan işletmelerde kompanzasyon sisteminin doğru projelendirilmesi önemlidir.
Tesisin aktif gücü, mevcut cosφ, hedef cosφ, yük profili, gerekli kVAr kapasitesi ve harmonik yapısı değerlendirilerek seçilir.
Gerekli kVAr değeri kompanzasyon hesabıyla belirlenir. Sadece tesisin kW değerine bakılarak kesin kapasite belirlenmez.
Harmoniklerin ve sistem çalışma koşullarının uygun olduğu tesislerde reaktörlü kompanzasyon değerlendirilebilir. Öncelikle ölçüm ve mühendislik analizi yapılması gerekir.
Süre; pano kapasitesi, ekipman temini, proje kapsamı, standart veya özel tasarım olması ve montaj koşullarına göre değişir.
Pano gövdesi ve ana elektriksel yapısı uygunsa revizyon yapılabilir. Teknik olarak yetersiz panolarda yeni pano tercih edilebilir.
Her panoda gerekmez. Harmonik ölçümü sonucunda tesisin ihtiyacına göre pasif filtre, aktif filtre, reaktörlü kompanzasyon veya başka bir çözüm değerlendirilebilir.
Toplam kVAr, kademe sayısı, kondansatör, kontaktör, röle, reaktör, pano, bara, koruma ekipmanları, montaj ve devreye alma birlikte değerlendirilir.
Evet. Kondansatör, kontaktör, röle, bağlantılar, sigortalar, sıcaklık ve gerekli elektriksel parametrelerin düzenli olarak kontrol edilmesi sistem güvenilirliği açısından önemlidir.